Sunday, 30 March 2014

The failure of ASEAN leadership?


CANBERRA, Australia – It was a packed auditorium – a surprisingly gentle and curious audience at the Australian National University (ANU) looking for reasons to be excited about the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN), a 10-member grouping of more than 630 million people that represents Australia’s 2nd largest trading partner.

Yet, Vietnamese career diplomat Le Luong Minh, who took over the leadership of ASEAN last year, couldn’t help but disappoint them because in many ways he represents much of what’s wrong with ASEAN today.

ASEAN Secretary-General Minh opened with a speech that did little to excite the audience. He focused on ASEAN’s 6 pillars when it was formed in 1967 and its most ambitious project since then – creating one regional economic grouping, the ASEAN Economic Community (AEC) slated to come together by December 2015.

Someone asked about tensions between Australia and Indonesia, ASEAN’s largest member, over asylum seekers and recent wiretapping charges from NSA classified documents.

“I hope these bilateral issues can be resolved amicably,” said ASEAN’s leader. “We have not seen any negative impact of that bilateral relationship on the ASEAN-Australian partnership.”

On ASEAN’s most contentious issue – the conflict between China and many ASEAN member countries in the South China Sea, Minh said, “ASEAN is of the view that it needs to be resolved, but it can only be resolved, and it should only be resolved, between the parties concerned.”

Minh was safe, uninspiring and bureaucratic. ASEAN insiders say it’s the luck of the draw, and that the rotating head of ASEAN moves from a politician like former Thai Foreign Minister Surin Pitsuwan, who can inspire outside interest, to a bureaucrat who can set the ASEAN house in order like Minh, who was Vietnam's Deputy Minister for Foreign Affairs. From 2004-2011, Minh was Vietnam’s Permanent Representative to the United Nations.

Unfortunately, he's also ASEAN's least likely salesman.

Dynamic time

Yet, it’s an exciting and dynamic time when a single, liberalized ASEAN could boost investments significantly. There’s also an opportunity for ASEAN to provide much needed leadership at a time of shifting geo-political power.

ASEAN is at a crossroads. Created at a time of global dominance by the United States, times have changed – with economic power shifting to China. Instead of taking leadership, ASEAN is in danger of becoming a low-intensity proxy battlefield.

Nations like the Philippines, Malaysia and Indonesia are unprepared for open conflict with China or even for negotiating with China over the South China Sea. Many ASEAN nations turn to the United States for defense support. At the same time, ASEAN’s poorer nations, Cambodia, Laos and Myanmar, have become so dependent on China that analysts call them “client states of Beijing.”

This leaves an opening for Australia, ASEAN’s 1st dialogue partner.

“ASEAN does have an identity in Australian diplomacy, and it’s a positive one,” said Senator Brett Mason, the Parliament Secretary to the Minister for Foreign Affairs, who acknowledged the changing global power structures and Australia’s shifting focus to Asia. “It’s a forum that could be used more creatively and more fully, but I don’t think it’s ineffective.”

I’ve been reporting on ASEAN since 1987. I was there in the late 1990s when Cambodia, Laos, Vietnam and Myanmar were admitted in the grouping, creating a three-tiered system because these economies lagged far behind original members Indonesia, Thailand, Malaysia, the Philippines and even more affluent Brunei and Singapore.

Like many Asians, I hoped constructive engagement would be a different way to push reforms, more effective than the confrontational push from the West, but decades later, constructive engagement remains an excuse – a failure of leadership. Reforms in Myanmar, the main focus of constructive engagement, were fueled by an internal process – with little help from ASEAN.

During the financial crisis of 1997, which started in Thailand and spread to Indonesia, the nations turned, not to ASEAN, but to the International Monetary Fund (IMF). When smog and haze from forest fires in Indonesia that same year engulfed cities in Malaysia and Singapore, ASEAN proved incapable of working together to prevent this near-annual event that continues to plague the region today.

In 1999, ASEAN was criticized for failing to hold Indonesia accountable for what was effectively a scorched earth policy in East Timor. Leadership then came from Australia, which led INTERFET, an international non-UN peacekeeping force.

In the late 2000s under pressure from some members, ASEAN formed a human rights body that’s stayed largely silent on ongoing human rights violations within ASEAN, like in Vietnam or the Rohingyas in Myanmar.

Fissures over China

Dealing with China clearly shows the fissures inside ASEAN. At the July 2012 meeting in Cambodia, conflict erupted openly. For the first time ever, the foreign ministers failed to agree on a joint statement – with Filipino officials storming out of the meeting. Other ASEAN states accused host Cambodia of working against ASEAN interests by protecting China, Cambodia’s largest trading partner. Two months later, Cambodia announced $500 million in new assistance from China.

While largest nation and founding member Indonesia tried to use shuttle diplomacy for a satisfactory agreement, ASEAN again fell short of leadership.

Still, Australian officials seem optimistic.

On March 19, Australian Foreign Minister Julie Bishop hosted ASEAN’s Secretary-General Minh for the 40th anniversary of a partnership that she says, now prioritizes trade, investment, regional security and education.

ASEAN Sec Gen Le Luong Minh with Australian Foreign Minister Julie Bishop. Photo by Maria Ressa
“The extent of government contact – economic, financial – really is at a much higher level now than a decade before that,” a senior foreign affairs official told me. “Building ties just below the political level, senior level official contact, over the last decade has given our relationship a lot more ballast than ever before.”

The problem lies in two areas: ASEAN makes decisions based on consensus, unwieldy in today’s fast-moving world and in an organization that spans a wealth gap from Singapore to Laos; and that wealth gap leads to differences in leadership experience and style.

Cambodia, Laos, Vietnam and Myanmar tend to have fewer officials capable of participating fully in meetings held in English. The most progressive of these nations, Vietnam, used government money to train a new generation of foreign service diplomats like Minh.

Consensus not enough

Still, the skills needed for consensus-building are not enough to inspire faith in the ASEAN way, and senior officials who have led ASEAN, with few exceptions, have not had the charisma or status to demand necessary meetings with heads of states.

To effectively push forward an ambitious ASEAN agenda of one market, ASEAN must move faster, and its leader must lead – not just within ASEAN but among its dialogue partners and potential investors.

“While there’s so much criticism about ASEAN in terms of leadership, ASEAN is all we have to work with,” said Deakin University’s Dr. Sally Wood. “I don’t know if they ever really expected that they would reach this level of centrality. There are so many contending national interests in the region. So that makes it very challenging for ASEAN to be able to speak with one voice.”

ASEAN Sec-Gen Minh is trying to fill a tall order, and insiders say his experience is helping build the organization behind the scenes. At ANU, he said he’s optimistic that the economic integration of ASEAN, which promises a single market and a highly competitive region, will happen as scheduled in December 2015.

“ASEAN has implemented about 80% of all the measures,” he told the audience at ANU.

Not all agree.

“We’ve got to be realistic. I cannot see that this is going to happen,” said Professor Andrew Walker, Acting Dean of ANU College of Asia and the Pacific. 

“It looks unlikely that AEC 2015 will be met,” added Wood. “Perhaps it doesn’t matter that it won’t be realized in 2015, but that ASEAN is working on it.”

Tuesday, 25 March 2014

Cách mạng 2.0

ENGLISH

Tại sao, Việt Nam?

Vào đầu tháng 1/2011, vài ngày trước cuộc cách mạng mùa xuân Ả-rập chấn động Ai Cập (25/1/2011), một nhà văn người Thụy Điển từng có thời gian sinh sống ở Việt Nam và quan tâm đến tình hình Việt Nam hỏi tôi: ''Vì sao các blogger Việt Nam ''ít nói'' vậy? Tôi theo dõi và thấy rằng ở Việt Nam chính quyền hà khắc, đàn áp nghiêm trọng ngang với Iraq, Iran, Myanmar… mà dường như thế giới không hề biết điều đó. Họ chỉ biết có Myanmar là nước độc tài quân sự và Việt Nam thì luôn là một mẫu mực về phát triển kinh tế năng động ở Đông Nam Á. Họ chỉ biết đến các blogger Iran, Iraq, và tờ báo đối lập Irrawaddy nổi tiếng của Myanmar. Họ không hề biết Nhà nước Việt Nam độc tài đến mức nào và người dân Việt Nam khổ ra sao. Tại sao vậy? Phải chăng vì các blogger Việt Nam chỉ viết cho nhau đọc?''.

Khi ấy tôi hơi lúng túng. Chưa bao giờ tôi nghĩ tới thực tế đó. Tôi cũng không biết đến tờ báo Irrawaddy nào của Myanmar (phương Tây hay gọi là Burma) cả; nhưng đúng là tôi cũng có cảm tưởng Myanmar là một nhà nước độc tài hà khắc. Chắc hẳn rất nhiều công dân trên thế giới đều nghĩ như thế về Myanmar, nhưng không mấy ai biết và càng chẳng ai quan tâm đến một nước Việt Nam khác, không gắn với những luận điệu sáo mòn kiểu như ''anh hùng'', ''phát triển năng động'', ''gái đẹp'', ''phở ngon'', ''con người thân thiện'', v.v.

Tôi nói với nhà văn Thụy Điển đó rằng ở Việt Nam cũng có một số blogger chính trị nổi tiếng, nhưng chỉ là nổi tiếng trong cộng đồng của họ mà thôi, tức là cộng đồng những người quan tâm đến chính trị; và giới ấy quá nhỏ bé, có xu hướng co cụm lại với nhau, dân trong nước còn chẳng biết đến họ nữa là bên ngoài.

Nhà văn cho rằng không hẳn như thế: Ở bất kỳ quốc gia nào trên thế giới thì số người quan tâm đến chính trị cũng chiếm tỷ lệ thấp, và càng ở xứ toàn trị thì người ta càng được khuyến khích là nên sống yên phận, mình biết việc mình hơn là quan tâm đến xã hội.

Tôi chuyển sang cách giải thích khác, rằng có thể do đa số các blogger Việt Nam không viết bằng tiếng Anh, mà quan trọng hơn nữa, là không có một tờ báo nào phản ánh tiếng nói của họ ra thế giới cả. Trong khuôn khổ một buổi cafe sáng hôm ấy, không còn cách giải thích nào hợp lý hơn như thế nên chúng tôi tạm chấp nhận lý do đó.

Những nỗ lực của blogger nhằm quốc tế hóa vấn đề nhân quyền ở Việt Nam.
Nguồn ảnh: FB Anh Chí, 10/1/2014

''Viết cho đồng bào tôi đọc''

10 ngày sau, vào ngày 25/1/2011, cách mạng mùa xuân bùng nổ ở Ai Cập trong một cuộc biểu tình hơn 50.000 người trên quảng trường Tahrir. Biểu tình kéo dài liên tục. Tới ngày 31/1, phóng viên đài Al Jazeera ước tính số người tham gia đã lên đến ít nhất 250.000. Và phong trào biểu tình hàng chục nghìn người này xuất phát từ những lời kêu gọi trên Facebook.

Dường như được tạo cảm hứng mãnh liệt bởi cuộc cách mạng 2.0 ở xứ Bắc Phi, các blogger Việt Nam bắt đầu tăng cường sử dụng mạng để chia sẻ thông tin, viết bài và kết nối hơn. Ngày 5/6/2011, cuộc biểu tình chống bá quyền Trung Quốc đầu tiên kể từ sau năm 2007, diễn ra tại cả Hà Nội và Sài Gòn, đánh dấu khuynh hướng tập hợp của các blogger chính trị, bắt đầu từ mạng Facebook.

Gần một năm sau, vào tháng 4/2012, các blogger cũng là lực lượng đi tiên phong trong việc đưa tin, đăng ảnh, viết bài – mà họ gọi là ''làm truyền thông'' - về vụ cưỡng chế đất đai ở Văn Giang. Từ mùa hè biểu tình 2011 đến chiến dịch làm truyền thông Văn Giang 2012 này, lạc quan mà nói, giới blogger chính trị hay là ''báo lề trái'' ở Việt Nam đã tiến một bước dài. Họ không còn chỉ ngồi chờ ''lề phải'' đăng tin, rồi họ dẫn lại và đay thêm vài câu chua chát. Họ đi xa hơn thế:

- Họ viết bài bình luận, thậm chí tìm kiếm thông tin bổ sung. Dù rằng cách viết còn cảm tính (nói cách khác là ''bản năng'') và để lộ sự thiếu chuyên nghiệp, nhưng họ đã mở rộng bình luận, tức là làm cái mà báo chí lề phải không dám làm và/hoặc không được làm.

- Họ chủ động gặp gỡ và phỏng vấn sâu phía nạn nhân, là những người mà báo chí lề phải không tiếp xúc nhiều – phần vì lý do ''ngại nhạy cảm'', phần vì sợ bài mất tính khách quan.

(Có một phóng viên tự do người Nauy, cô Jessica Ryan, từng nói với tôi rằng cô không hiểu tại sao các nhà báo Việt Nam lại có tư duy như vậy nếu họ làm việc cho báo chí quốc doanh: ''Các nhà báo làm cho những tờ báo của chính quyền rồi, thì họ càng phải đưa tin về phía đối lập với chính quyền, phản biện chính quyền, nói rộng ra là về nhân dân, cho cân bằng. Thế mới là khách quan chứ?'').

Dù đã tiến một bước dài, nhưng công cuộc làm truyền thông của giới blogger Việt Nam vẫn hướng đến độc giả người Việt là chủ yếu; nói cách khác, họ vẫn ''viết cho nhau đọc'', ''tôi viết cho đồng bào tôi đọc''. Mọi bài viết trên báo chí tiếng Anh, nếu có, chỉ là thảng hoặc, nhờ vào sự chú ý tình cờ của một phóng viên nước ngoài nào đó về tình hình Việt Nam, thông qua mối quen biết dây mơ rễ má của phóng viên nọ với cá nhân A, cá nhân B trong cộng đồng blogger chính trị Việt Nam.

Cưỡng chế đất ở Văn Giang sáng 24/4/2012. 
Ảnh do một blogger chụp.

Cộng đồng quốc tế quan tâm – có cần thiết không?

Có ý kiến cho rằng không cần thế giới phải biết đến tình hình Việt Nam, nhất là chuyện chính quyền xâm phạm nhân quyền của người dân. Bởi vì, dù có biết, cộng đồng quốc tế cũng chẳng làm gì. Suy cho cùng, mọi việc ở Việt Nam phải do chính người dân trong nước làm, kể cả công cuộc đấu tranh vì nhân quyền, dân chủ.

Đi đến tận cùng của vấn đề, thì đúng vậy: Mọi việc ở Việt Nam phải do chính người dân trong nước giải quyết.

Nhưng, giữa những cái xấu phải chọn cái ít xấu hơn, giữa những cái tốt phải chọn cái tốt hơn. Sống trong thế giới thời toàn cầu hóa, hội nhập tốt hơn là không hội nhập. Cuộc đấu tranh của những blogger Việt Nam vì quyền tự do sẽ đạt hiệu quả cao hơn nếu thu hút được sự quan tâm của cộng đồng quốc tế. Đặc biệt, khía cạnh quan trọng của chuyện này là, nhiều khi chính quyền Việt Nam, với truyền thống ''khôn nhà dại chợ'', ''bạo dạn xó bếp'', lại có xu hướng e ngại sức ép từ bên ngoài hơn trong nước. Ông Ismail Wolf, Giám đốc Điều hành tổ chức Đại biểu Quốc hội ASEAN vì Nhân quyền (ASEAN Parliamentarians for Human Rights, APHR), nhận xét: ''Cùng một vấn đề nhân quyền, nhưng nếu chính phủ một nước láng giềng trong ASEAN đưa ra thì sẽ dễ được Chính phủ Việt Nam chấp nhận hơn là để người dân trong nước nói''.

Chính quyền cộng sản nào cũng không thích sự minh bạch, nhưng lại thích được ''đánh giá cao'', thích giữ hình ảnh đẹp trong mắt dư luận thế giới. Khi được hỏi, Nhà nước Việt Nam có sợ áp lực quốc tế không, một quan chức cao cấp của Văn phòng Cao ủy Liên Hợp Quốc về Nhân quyền tại Geneva từng nói riêng với một số blogger Việt Nam: ''Tôi không muốn dùng từ ''sợ'', tôi muốn dùng từ ''quan tâm''. Họ có thể không sợ, nhưng họ quan tâm đấy. Nói cho chính xác, Nhà nước Việt Nam quan tâm tới những quốc gia mà ở đó, báo chí có ảnh hưởng. Họ hiểu rằng công luận của các quốc gia đó có thể tác động tới chính sách của chính phủ. Đó là lý do khiến tôi nói với các bạn rằng báo chí quốc tế có vai trò rất quan trọng... Tôi tin là nếu những vi phạm nhân quyền ở Việt Nam bị đưa lên báo chí quốc tế, chính quyền Việt Nam sẽ rất bối rối''.

Trung Quốc, mặc dù là nước lớn và mang tư tưởng đại Hán, kiêu ngạo hơn Việt Nam nhiều, nhưng cũng có một câu chuyện có thể chứng minh cho việc chính quyền Bắc Kinh e ngại sức ép từ bên ngoài hơn trong nước. Vào tháng 10/1999, một phóng viên tờ Khoa học Công nghệ Hà Nam (cơ quan ngôn luận của Hội Khoa học Công nghệ tỉnh Hà Nam, Trung Quốc), tên là Zhang Jicheng, sau khi ngồi cùng chuyến tàu với hai người dân làng Wenlou ở tỉnh Hà Nam, nghe thông tin từ họ và tìm hiểu thêm, đã phát hiện ra một sự thật khủng khiếp: Dân làng này bị nhiễm HIV/AIDS qua việc truyền máu tại các trung tâm hiến máu nhân đạo. Có gia đình tứ đại đồng đường với khoảng 50-60 thành viên, gần như tất cả đều nhiễm HIV dương tính.

Sun, 34 tuổi, người Hà Nam, bán máu năm 1999, chết ngày 28/1/2002 vì AIDS. 
Trong ảnh là người cha đang khóc con. Ảnh: AFP.
Nguồn: Karin Haley (anth444kmh.blogspot.com)

Zhang viết bài, nhưng tòa soạn không đăng. Anh gửi bài sang báo khác, tờ Hoa Tây Đô Thị của tỉnh Tứ Xuyên, và đến ngày 18/1/2000 thì bài báo về ''căn bệnh lạ'' ở Hà Nam được đăng tải trên Hoa Tây Đô Thị. Zhang bị đuổi việc (nhưng tòa soạn bí mật giữ lại để anh viết bài, lấy tên khác). Bốn tháng sau, tờ Đại Hà Nhật Báo tiếp bước với một chuyên đề về ''Dịch AIDS ở Hà Nam'', số đầu tiên ra ngày 11/5/2000. Tờ này bị xử lý ngay, tổng biên tập bị cách chức.

Trong vòng mấy năm trời (thực chất phải tính từ năm 1995 khi một vài bác sĩ phát hiện ra mẫu máu nhiễm HIV dương tính, nghĩa là trước cả Zhang Jicheng), mọi nỗ lực lẻ tẻ nhằm đưa sự việc ra ánh sáng đều bị đàn áp. Quả bom tấn đã chỉ thực sự bùng nổ sau khi tờ báo mang tầm quốc tế New York Times vào cuộc ngày 28/10/2000 với bài báo 1.600 từ của Elizabeth Rosenthal: ''Nông thôn Trung Quốc với cái giá quá đắt của nghèo đói: Chết vì AIDS''. Truyền thông quốc tế và báo chí Trung Quốc gần như đổ xô về Hà Nam. Câu chuyện dân nghèo bán máu kiếm sống và nhiễm AIDS bị phơi bày ra thế giới theo một cách mà chính quyền không thể kiểm soát được. Chỉ từ lúc ấy, chính phủ Trung Quốc mới thực sự có những chính sách bảo vệ sức khỏe và tính mạng dân chúng trước nạn lây nhiễm AIDS qua truyền máu.

Còn tiếp

Monday, 24 March 2014

Revolution 2.0


Why, Vietnam?

In early 2011, a Western fiction-writer asked me, “Why are Vietnamese bloggers so silent? From what I have witnessed, I found that the Vietnamese government is as repressive as is the government in Iraq, Iran, or Myanmar… but the world appears blind to that. The world only knows about the dictatorial regime in Myanmar, while Vietnam is known as a model of dynamic economic growth. They learn about that from bloggers in Iran and Iraq, and from the leading opposite Burmese magazine Irrawaddy. They know nothing about how repressive the Vietnamese government is and how much its people are suffering. Why? Is it because Vietnamese bloggers just talk to themselves?

Such was an embarrassing question that I had never thought of before. Nor did I know anything about the dissident Irrawaddy in Burma. Nonetheless I heard about Burma as an oppressive authoritarian state. I was not alone in thinking so: Many people in the world must have thought the same about Myanmar, while very few knew there was another Vietnam – the real Vietnam bearing such rhetorical praises as “the economy is dynamic, women are beautiful, foods are good, and people are friendly and hospitable.”

I told the writer that although there were some prominent political bloggers in Vietnam, they were known only within their community, or the community of those concerned about politics. Such community was very small and its members tended to isolate themselves, which was why even the people inside the country knew little about them, not to mention the outside world.

The writer disagreed. He said in every country, those concerned about politics only account for a small proportion. The more authoritarian a government is, the more its people are discouraged from participation; they are told to live “in peace and harmony” and to care of themselves rather than of a wider community.

I gave another answer, that the world's little knowledge of Vietnam may originate from the fact that Vietnamese bloggers did not blog in English and, more importantly, there was not any media to bring their voices to the world. My answer seemed to be most relevant given the limited time frame of just a sidewalk cafe talk, so we both agreed to that explanation.

One of the first efforts to internalize Vietnam's human rights issues. 
Courtesy of Anh Chi's Facebook page.

I write these lines for my fellow citizens”

Ten days later, the Arabian Spring spread to Egypt when over 50,000 people joined a protest rally in Tahrir Square on January 25, 2011. The protests lasted for 18 continuous days. On January 31, Al Jazeera correspondents reported that the demonstrations had grown to at least 250,000 people (1). And these protests stemmed from calls on some activists' Facebook pages.

Profoundly inspired by the North African Revolution 2.0 it seems, Vietnamese political bloggers began to use the Internet to share information and create networks. On June 5, 2011, the first anti-China protests since 2007 took place in both Hanoi and Saigon, marking the bloggers' first efforts to connect offline.

Almost one year later, in April 2012, bloggers became the early pioneers in reporting on the notorious land eviction in Van Giang district, near Hanoi. Thus a great step forward had been taken since the “summer of protests” in 2011 until this media campaign by the alternative media in Vietnam. Now bloggers did not just wait for the mainstream media to report news before they cited those news stories, adding some cynical comments. They went further by:

- writing commentaries and analyses, even finding supplementary facts. Despite the emotional style which may sometimes reveal their non-professionalism, they filled the vacuum left by the mainstream media which in most cases would only report news without producing any in-depth analysis;

- conducting interviews with alleged victims of human rights violations, whom the mainstream media may sometimes feel reluctant to meet, either for fear of “sensitive elements” or because they wanted to keep “neutral”.

Jessica Ryan, an independent journalist from Oslo, told me once that she was surprised by the way the Vietnamese journalists kept neutral, “If they work for state-owned media and want to stay objective, they should write about the people as opposed to the government. Give the people a voice. That, I think, is impartiality and neutrality.

Though much progress has been made, alternative media in Vietnam still aims mostly at the Vietnamese audience. In other words, bloggers still “talk to themselves” or “write for their fellow citizens” only. News stories in English, if any, came as a result of the accidental attention by some foreign reporter about Vietnam's human rights situation via his/ her individual contact network.

Soldiers and police were deployed to implement the Van Giang land eviction on April 24, 2012.
Photo by an anonymous blogger.

International attention – is it worth?

Some said it was useless that the world knows what is happening in Vietnam, especially human rights violations in the country, because even if the story is told, the international community will hardly do anything. After all, Vietnam's issues must be resolved by the Vietnamese people who live inside their country. This is also true to the democratization movement in Vietnam.

Yes, it is true, after all, that things in Vietnam must be done by the Vietnamese. The Vietnamese are the owner of their life.

But we need to always look for the best. In the era of globalization, being open to the world is better than closed. The bloggers' struggle for freedom rights will certainly gain better results if it catches the attention of the international community. Most significantly, the Vietnamese government, with its long-established tradition of being “oppressive at home, humble outside”, tends to flinch from outside pressures rather than domestic ones. Ismail Wolf, Executive Director of the ASEAN Parliamentarians for Human Rights, said, “It's easier for a neighboring government to raise the issue of human rights to the Vietnamese government than the Vietnamese people do.” While communist governments dislike transparency and openness, they all like appreciation.

Asked if the Vietnamese government was afraid of international public, a senior official at the UNHRC, who requested to remain anonymous, replied, “I would say “interested”, not “afraid”. They may not be afraid, but they are interested to know what the world thinks about them. They care about governments in countries where there are public opinion influencing media. For this reason, I am confident that international media is very important... Regarding human rights violations in Vietnam, I believe that if such stories get in the international news, the Vietnamese government may feel upset.

China, a big and assertive country as it is, provides an example of how international media can bring pressure to its domestic affairs. In September 1999, Zhang Jicheng, reporter for the Henan Science and Technology Daily, on his train to Zhengzhou, heard two fellow passengers from Wenlou village say their villagers had fallen ill for a strange disease. From his subsequent investigation Zhang found an awesome fact: The people of Wenlou contracted HIV through selling plasma at local blood collection centers. Sources said that in one extended family with fifty or sixty people, nearly everyone was HIV-positive.

Zhang wrote his news report, but his editor declined to publish the article. He then sent his report to Huaxi Dushibao, a newspaper in Sichuan. On January 18, 2000, Huaxi Dushibao ran Zhang's report about the “mystery illness” in Henan. Local propaganda office ordered Zhang to be removed from his position (but his newspaper secretly protected him by just shifting him to another position).

Four months later, on May 11, Dahe Daily ran a ten-page feature entitled “AIDS in Henan”. Less than a year later, its editor was removed from his postion.

The real bombshell only came when Elizabeth Rosenthal's 1600-word story, “In rural China, a steep price of poverty: dying of AIDS” appeared in the New York Times on October 28. Wenlou became world news. This put a great deal of international pressure on China to face its HIV/AIDS problem. (2) The Chinese government later on began developing policies to control HIV and pay compensations to people who contracted HIV from tainted blood transfusions.

Notes

1. 'Protestors Flood Egypt Streets', Al Jazeera News, February 1, 2011/ Wikipedia

2. David Bandurski and Martin Hala, “Investigative Journalism in China: Eight Cases in Chinese Watchdog Journalism”, Hong Kong University Press, 2010, p. 43-44

Thursday, 20 March 2014

Giúp bạn hiểu về khủng hoảng Crimea

Tình hình xung đột Nga-Ukraine và cuộc khủng hoảng chính trị ở Crimea đang diễn tiến rất nhanh. Dường như nhiều người Việt Nam đã bắt đầu lo sợ về một kịch bản tương tự giữa Trung Quốc và Việt Nam. Trong khi đó, chúng ta lại chưa có nhiều hiểu biết về câu chuyện Nga-Ukraine, chưa nói đến chuyện rút ra ''bài học kinh nghiệm'' và chuẩn bị cho Việt Nam khỏi rơi vào tình cảnh Ukraine lúc này.

Bài viết dưới đây của tác giả Taras Kuzio, đăng trên trang Open Demoncracy ngày 27/2/2014, là nhằm giúp bạn đọc nhanh chóng có được một số kiến thức căn bản về bối cảnh địa chính trị, lịch sử... của Crimea.

Ảnh gốc trong bài: ChrisO chụp qua Wiki

CRIMEA – TỪ SÂN CHƠI THÀNH BÃI CHIẾN TRƯỜNG

Báo chí đã có nhiều phân tích về việc Crimea độc lập. Tuy nhiên, những mối nguy hiểm thật sự lại đang nằm ở điểm khác...

Ngày 27/2/2014, khủng hoảng Crimea leo thang khi những người biểu tình có vũ trang – mà chính quyền Ukraine gọi là ''quân khủng bố'' – kiểm soát quốc hội và chính phủ trong khu vực. Trong những cuộc đụng độ giữa phe ủng hộ Ukraine và phe ly khai thân Nga, có 2 người chết và hơn 30 người bị thương. Nếu chính quyền Ukraine phản ứng thái quá, bằng vũ lực, thì điều này có thể dẫn đến việc Nga can thiệp bằng Hạm đội Biển Đen. Quyền Tổng thống Oleksandr Turchynov cảnh báo: Nếu Hạm đội Biển Đen ra khỏi căn cứ của họ thì đó sẽ bị coi là hành động xâm lược.

Đây có phải là trận đấu một mất một còn? Theo bản Ghi nhớ Budapest 1994, do 5 cường quốc hạt nhân ký, Ukraine đồng ý giải trừ vũ khí hạt nhân, được bảo đảm về an ninh; và nếu chủ quyền Ukraine bị đe dọa, thì họ có thể tham vấn NATO theo Hiến chương NATO-Ukraine1997.

Các phân tích của báo chí về chia rẽ Đông-Tây ở Ukraine đã bỏ quên điểm chính. Người Ukraine chiếm đa số dân số trên toàn quốc, chỉ trừ ở vùng Crimea; và sự chia rẽ giữa sắc dân Nga với sắc dân Ukraine cũng không chắc có thực. Tại sao? Bởi vì không có ranh giới phân định rõ ràng nào giữa hai tộc người; chẳng hạn, hầu hết trẻ em ở Kyiv đi học tại các trường nói tiếng Ukraine, thế nhưng bất kỳ ai đến Kyiv cũng sẽ thấy là người dân ở đây chủ yếu nói tiếng Nga. Tương tự, như các đoạn video trên Youtube đã cho thấy, phong trào Euromaidan có số người tham gia nói tiếng Nga đông ngang người tham gia nói tiếng Ukraine.

(…) Tuy nhiên, có hai vấn đề gây chia rẽ.

Bản sắc Ukraine

Trước hết, sẽ chính xác hơn nếu chia Ukraine căn cứ vào bản sắc thay vì vào tiếng nói. Có hai khu vực ở Ukraine đã tuyên bố là họ mang bản sắc Nga, đó là vùng Crimea và vùng Donetsk (ở phía đông đất nước). Hai nơi này cũng là pháo đài của Đảng Khu vực (PoR) và Đảng Cộng sản Ukraine (KPU). Bản sắc Nga là yếu tố ủng hộ mạnh mẽ việc Ukraine hội nhập vào một Liên minh Hải quan do Nga đứng đầu, và đó là tiền thân của Liên minh Âu-Á. Bản sắc Nga cũng tán đồng chủ nghĩa độc đoán, với việc một phần ba dân số Ukraine ưu tiên ổn định hơn là dân chủ. Những cử tri mang bản sắc Nga đó tạo nên chỗ đứng chủ chốt cho Vladimir Putin ở Nga và Alyaksandr Lukashenka ở Belarus. Nhưng ngay cả ở đây cũng có sự chia rẽ thế hệ: Người Ukraine trẻ ở miền đông đất nước Ukraine ủng hộ khuynh hướng hội nhập vào châu Âu.

Crimea

Vấn đề gây chia rẽ thứ hai là Crimea, khu vực duy nhất ở Ukraine có dân số là người Nga chiếm đông đảo. Vào năm 1944, người Tatar ở nơi này đã bị Joseph Stalin thanh trừng sắc tộc, viện một cái cớ ngụy tạo là họ ''hợp tác với Quốc xã''. Năm 1954, Khrushchev chuyển Crimea từ RSFSR (Liên bang Các Nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Xô Viết) sang Ukraine trên cơ sở địa lý và ý nghĩa biểu tượng. Giai đoạn 1990-1991, Crimea thành công trong việc nâng địa vị của mình từ oblast (khu vực thuộc Liên Xô) thành một nước cộng hòa tự trị; và chẳng bao lâu sau những người Nga theo chủ nghĩa dân tộc đã bắt đầu kích động chuyện sáp nhập với Nga.

Kể từ cuối thập niên 1980, những người Tatar hồi hương về Ukraine – mà ta có thể hiểu được là họ vừa chống Liên Xô vừa chống Nga – đã ủng hộ việc giữ lại bán đảo trong lãnh thổ Ukraine. Trong những cuộc đụng độ và biểu tình trước cổng Quốc hội Crimea, người Tatar hình thành nên một đám đông những người biểu tình ủng hộ Ukraine.

Kuchma và Yanukovych

Ban đầu, cả Tổng thống Leonid Kuchma (1994-2005) và Viktor Yanukovych (2010-2014) đều được bầu chủ yếu bởi những người Ukraine ở phía đông, nhưng cách tiếp cận của hai vị tổng thống đối với vấn đề Crimea rất khác. Kuchma đánh phá và cô lập những người Nga ly khai; còn Yanukovych kéo họ lại và hình thành liên minh với họ.

Vào giữa thập niên 1990, Kuchma bãi bỏ chức vụ tổng thống Crimea – mới tồn tại được một năm, và cho tới năm 2005, người ly khai ở Crimea vẫn không đóng vai trò gì đáng kể trong chính trị khu vực. Tuy nhiên, đến năm 2006, Đảng Khu vực đã tham gia tranh cử Quốc hội Crimea trong khối ''Ủng hộ Yanukovych!'' với những người Nga dân tộc chủ nghĩa ở Crimea. Konstantin Zatulin, một viên cố vấn giao tế hàng đầu của Putin, đóng vai trò chủ chốt trong những cuộc đàm phán hậu trường.

Tổng thống Yuschchenko

Khi quan hệ của Nga với Ukraine xấu đi dưới thời vị Tổng thống mà Matxcơva gọi là ''nhà quốc gia chủ nghĩa'' Yushchenko [2005-10], FSB [Cơ quan An ninh Nga] và GRU [Cơ quan Tình báo Quân đội Nga] tăng cường sự ủng hộ ngấm ngầm của họ đối với các phần tử dân tộc chủ nghĩa cực đoan người Nga ở Odesa,và phe ly khai ở Crimea. Cơ quan An ninh Ukraine (SBU), vẫn còn là một định chế cồng kềnh và tham nhũng từ thời Xô Viết, được huy động để chống các hoạt động bí mật của tình báo Nga. Hai quan chức cao cấp Nga bị trục xuất khỏi Simferopil và Odesa, còn FSB bị trục xuất khỏi Hạm đội Biển Đen. Những hành động này làm quan hệ Ukraine-Nga xấu đi trầm trọng. Tổng thống Nga Dmitri Medvedev gửi một lá thư ngỏ chỉ trích rất nặng nề Tổng thống Yushchenko, bác bỏ mọi yêu cầu mà Nga muốn vị tổng thống mới của Ukraine phải đáp ứng.

Sevastopol là căn cứ chính của Hạm đội Biển Đen của Nga. Ảnh: Andrew Butko

Tổng thống Yanukovych với Crimea

Năm 2010, liên minh giữa Yanukovych với phe dân tộc chủ nghĩa người Nga ở Crimea, do Nga làm trung gian, đã phát triển thêm một bước trong các cuộc bầu cử địa phương năm 2010 (dựa trên những gì đã được nhất trí vào năm 2006) và bầu cử quốc hội năm 2012. Điện tín của Mỹ, bị rò rỉ từ Kyiv năm 2009, cho thấy quyết tâm của một tổng thống Yanukovych nhằm đáp ứng các yêu cầu của phía Nga: gia hạn hiệp định về Hạm đội Biển Đen (tháng 4/2010), còn được gọi là Thỏa ước Kharkiv, cho FSB quay lại Hạm đội Biển Đen (tháng 5/2010), chấm dứt ủng hộ việc trở thành thành viên NATO (tháng 7/2010), và chấp nhận một consortium quản lý tất cả hệ thống đường dẫn khí đốt quan trọng của Ukraine (tháng 12/2013), mặc dù luôn luôn tồn tại bất đồng về việc liệu sẽ có chia rẽ tương tự hay không giữa Ukraine và Nga.

Chủ nghĩa ly khai ở Crimea

Trong khủng hoảng chính trị Euromaidan 2013-2014, tất cả những điều trên trở thành mảnh đất màu mỡ cho một cuộc nổi dậy đòi Crimea ly khai, và nối lại sự can thiệp bí mật từ bên ngoài của Nga vào bán đảo. Hậu quả của thay đổi chế độ gần đây ở Kyiv là, sau khi Yanukovych và những người thân cận đã bỏ trốn và bị truy tố hình sự, thì phong trào biểu tình ở Crimea lại trở lại với các yêu cầu từng được nêu hồi nửa đầu thập niên 90, đòi Crimea độc lập và thống nhất với Nga. Chẳng hạn, quốc kỳ Nga đã được cắm ở nhiều cơ quan nhà nước, như Xô Viết Tối cao Crimea.

Lực lượng bán quân sự người Cô-dắc (Cossack) của Nga cũng đã tăng lên vì họ trở về từ vùng đất gây tranh chấp ở Moldova là khu tự trị Trans-Dniester và vùng bắc Cap-caz (Caucasus) ở Nga. Lực lượng bán quân sự này, cùng với các viên chức tình báo và quân sự từ Hạm đội Biển Đen (thường mặc đồ dân sự), càng làm quân số tăng thêm. Các tài liệu rò rỉ, được xuất bản bởi Phó trưởng ban Ủy ban Chống Tham nhũng và Tội ác Có Tổ chức của Quốc hội, cựu Thứ trưởng Nội vụ Hennadiy Moskal, cho thấy rõ ràng các cố vấn Nga đã trợ giúp cho cảnh sát đặc nhiệm Ukraine và SBU trong các cuộc tấn công đầy bạo lực của họ nhằm vào người biểu tình. Do đó, khi đã có quân Nga – từ cả những đơn vị địa phương lẫn các vùng xung đột lân cận – đóng sẵn rồi thì nhu cầu can thiệp quân sự không còn nhiều.

Đảng Khu vực ở Crimea

Vào thởi điểm bầu cử quốc hội ở Crimea năm 2006, Đảng Khu vực đã chia tay với đường lối chống cộng của Kuchma bằng việc lập một liên minh với Đảng Cộng sản Ukraine – đảng này đã trở thành một vệ tinh của Đảng Khu vực.

Sau bầu cử, Đảng Khu vực cùng những người Nga dân tộc chủ nghĩa ở Crimea và các đồng minh cộng sản bắt đầu thổi bùng lên tinh thần chống Mỹ và chống NATO tại bán đảo: họ ngăn cản các cuộc tập trận quân sự, vận động người dân phản đối và thù ghét chính quyền ''Da cam'' mà họ coi là ''phát xít'', theo một cách gọi giống như ngôn ngữ thời Liên Xô cộng sản. Không có gì là lạ khi Yanukovych nhanh chóng ký Thỏa ước Kharkiv ngay khi trúng cử Tổng thống, để khẳng định chỗ đứng của Hạm đội Biển Đen ở Crimea, trong khi vẫn tiếp tục huy động các cử tri cốt cán của mình chống ''bọn phát xít'' đối lập. Trước năm 2006, Đảng Khu vực không có cơ sở nào ở Crimea, nhưng bây giờ thì địa phương nào cũng có mặt họ. Năm 2010, 90% người Crimea bầu cho Yanukovych.

Tuy nhiên, Đảng Khu vực đang ở trong một tình thế khó xử. Một mặt, họ muốn kích động các cử tri ở đơn vị bầu cử của họ, nơi vốn đã bị nhồi nhét đầy những luận điệu chống Mỹ và chống ''phát xít'' (tức phe đối lập) – ở Crimea và Nga, tồn tại một quan điểm rất phổ biến rằng phong trào Euromaidan là do Mỹ tài trợ.

Mặt khác, giờ đây khi mà một nửa số đại biểu quốc hội là người của Đảng Khu vực đã ra đi, xuất hiện một nguy cơ rất gần là đảng sẽ tan rã. Ngoài ra còn một mối nguy từ bên ngoài, là đảng có thể bị giải thể vì một loạt lý do chính đáng: cấu kết với Yanukovych lạm quyền, phá hoại nền dân chủ Ukraine (vào ngày 16/1, một cách bất hợp pháp, Đảng Khu vực và Đảng Cộng sản Ukraine đã ép thông qua những đạo luật phản dân chủ, nhờ một màn trình diễn giơ tay ủng hộ tại Quốc hội), và giết người. Hơn thế nữa, những tên đầu sỏ chính trị và trùm kinh doanh ở Ukraine, vốn hậu thuẫn và ăn tiền từ Đảng Khu vực, cũng cảm thấy bầu không khí chính trị nóng lên, và không muốn bị coi là ủng hộ việc ly khai. Do đó, Đảng Khu vực đang phải tìm cách đánh bóng hình ảnh mình như một đảng yêu nước, lên án Yanukovych và đặt mình vào vị trí đối lập với các nhà lãnh đạo mới, trong khi lại vẫn ủng hộ Ukraine duy trì toàn vẹn lãnh thổ. Ba vị tổng thống đầu tiên của Ukraine đã kịch liệt lên án sự can thiệp của Nga rồi, cho nên việc lặp lại quan điểm này là điều bắt buộc phải làm.

Các lực lượng chính trị khác

Các lực lượng chính trị khác ở Crimea còn yếu. Những đảng chủ trương ôn hòa, hoạt động mạnh dưới thời tổng thống Kuchma, đều đã nhập vào Đảng Khu vực. Phe đối lập dân chủ quốc gia chưa bao giờ có đủ sự ủng hộ, còn người Tatar thì bỏ phiếu bầu cho một loạt đảng khác nhau: đảng Rukh [trung hữu, dân chủ-quốc gia], Phong trào Bình dân Tái thiết Ukraine, Người Ukraine Chúng Ta [liên hiệp với Tổng thống Yushchenko] và Batkivshchina [Quê Hương, đảng của Yuliya Tymoshenko]. Phái Crimea trong Đảng Cộng sản thì luôn luôn có số người Nga theo chủ nghĩa dân tộc nhiều ngang với theo chủ nghĩa Mác-Lenin.

Người Tatar ở Crimea nhận sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Thổ Nhĩ Kỳ, nơi hàng triệu người đã sinh sống từ thế kỷ 19. Họ là những ủng hộ viên mạnh mẽ nhất cho chủ quyền của Ukraine ở Crimea, và trong cuộc khủng hoảng hiện nay, họ đã và đang phản đối phong trào ly khai.

Chủ nghĩa Hồi giáo cực đoan chưa kịp có chỗ đứng trong cộng đồng Tatar ở Crimea, nhưng có thể sẽ lớn mạnh dần như đã từng phát triển ở Chechnya, nếu xung đột bùng nổ.

Leo thang

Khủng hoảng ở Crimea, nếu leo thang, sẽ rất khác với xung đột vũ trang năm 2008 ở Gruzia, vì bốn lý do sau. Thứ nhất, Crimea chưa bao giờ là một nơi xung đột đóng băng như những vùng lãnh thổ tranh chấp khác, và Crimea đã luôn luôn ở dưới sự kiểm soát của Kyiv. Hơn thế nữa, không có các cơ chế pháp lý cho việc ly khai, và tại quốc hội, số phiếu chống ly khai sẽ áp đảo.

(Xin lưu ý bạn đọc: Bài này được đăng ngày 27/2, khi Quốc hội Crimea chưa bỏ phiếu).

Thứ hai, Ukraine có lực lượng an ninh và quân sự đáng kể đóng tại Crimea. Điều này lại một lần nữa khác với những cuộc xung đột đóng băng ở những nơi Nga từng tham gia: Chẳng hạn, Gruzia không có quân đội nào ở Nam Ossetia. Lực lượng an ninh, biên phòng và hải quân Ukraine sẽ tăng cường quốc phòng để bảo vệ chủ quyền, như người ta đã từng chứng kiến việc này vào mùa thu năm 2003 khi các lực lượng đó được huy động trong một cuộc tranh chấp đảo Tuzla (ngoài khơi Crimea) với Nga.

Thứ ba, Crimea có một cộng đồng khá lớn người thiểu số Tatar thân Ukraine – những người này cũng sử dụng chiến thuật ''bán quân sự'', và có thể là sử dụng cả biện pháp khủng bố trong trường hợp có ly khai. Người Tatar được hình thành từ ký ức lịch sử của họ: Hơn một nửa dân số họ đã chết trong cuộc thanh lọc sắc tộc năm 1944 của Liên Xô. Do những người Nga theo chủ nghĩa dân tộc ở Crimea, Đảng Khu vực và Đảng Cộng sản vẫn tiếp tục bênh vực lối biện hộ của Liên Xô cho vụ thanh trừng sắc tộc, rằng đó là vì các nạn nhân ''hợp tác với Quốc xã'', nên quan hệ giữa các đảng rất kém. Trên thực tế, người Tatar phục vụ cho quân đội Liên Xô còn đông hơn là hợp tác với phe Quốc xã; sau khi hồi hương, những người này cũng bị trục xuất nốt.

Cuối cùng, sự hậu thuẫn ngấm ngầm và công khai của Nga (Hạm đội Biển Đen có quân số rất lớn trong khu vực Crimea đến nỗi không thể phân biệt giữa hai bên) cho việc Crimea ly khai khỏi Ukraine có nhiều ý nghĩa đối với quan hệ giữa Nga và châu Âu, Mỹ cùng các tổ chức quốc tế. Một hành động như vậy sẽ bị coi là vi phạm học thuyết mang tính kim chỉ nam về sự toàn vẹn lãnh thổ của các nước trong quan hệ quốc tế – điều mà Nga từ lâu vẫn theo đuổi trong chính sách ''chống khủng bố'' ở Chechnya và trong việc họ lên án phương Tây ủng hộ Kosovo độc lập khỏi Serbia.

Do đó, mối nguy hiểm đối với Nga khi họ ủng hộ ly khai ở Crimea, không phải là ở chỗ họ có thể không thành công, mà là ở chỗ, nếu Crimea có thể ly khai khỏi Ukraine, thì khi ấy người ta cũng có quyền đặt câu hỏi: Các khu vực khác ở Nga, có khuynh hướng độc lập, cũng có thể làm điều tương tự không?

Nguồnhttp://www.opendemocracy.net/od-russia/taras-kuzio/crimea-%E2%80%93-from-playground-to-battleground

Bài liên quan: Giúp bạn hiểu về xung đột Nga-Ukraine

Wednesday, 12 March 2014

Chiến tranh biên giới, hải chiến Trường Sa trong ký ức tuổi thơ và trên báo chí

14/3/1988

Năm 1988, mình còn nhỏ, nhưng vẫn nhớ rõ câu chuyện ''Trung Quốc đánh Trường Sa''. Buổi tối 14/3, trong chương trình thời sự Đài Truyền hình Việt Nam, phát thanh viên (PTV) Thanh Hùng đọc bản tin tường thuật sự kiện với một giọng mình nghe mà lạnh người, nhất là chi tiết ''quân giặc hung hãn lao tới giành giật cờ với thiếu úy Trần Văn Phương, và xả súng bắn vào các chiến sĩ hải quân Việt Nam. Câu cuối cùng của đoạn này, PTV Thanh Hùng nói trầm hẳn xuống nhưng vẫn đanh thép: ''Anh ngã xuống, trong dòng máu đỏ''.

Bản tin tất nhiên không có hình ảnh nào về trận chiến, chỉ có PTV đọc từ đầu đến cuối. Nhưng cái ấn tượng để lại trong đầu đứa bé 10 tuổi vẫn là sự tàn bạo kinh khủng của quân lính Trung Quốc và thế trận hoàn toàn không cân sức giữa hai bên, dẫn đến kết cục là một cuộc thảm sát và ''mình mất đảo rồi''.

Năm 1991, Việt Nam và Trung Quốc bình thường hóa quan hệ. Hồi ấy mình nhớ nhiều người lớn hay nói nửa đùa nửa thật, mỗi khi cần xí xóa với nhau về chuyện gì đó: ''Thôi thì quá khứ khép lại, tương lai mở ra''. Một lần nọ, không nhớ rõ thời điểm nào, mình nghe thấy Đài Tiếng nói Việt Nam trích lời ông Đỗ Mười trả lời phỏng vấn một phóng viên nước ngoài về quan hệ Việt-Trung, rằng: ''Chúng tôi là anh em một nhà. Anh em trong nhà thì cũng có lúc mâu thuẫn, bất hòa, nhưng về cơ bản vẫn yêu thương nhau (…)''.

Có trí nhớ quá tốt kể ra cũng là một điều tệ hại.

14/3/2013: Blogger Nguyễn Văn Phương 
đặt hoa tưởng niệm hải chiến Trường Sa 1988. 
Ảnh: Nguyễn Lân Thắng.

17/2/1979

Nói về liệt sĩ Hoàng Thị Hồng Chiêm, những gì mình biết được chỉ là qua cuốn ''Hoàng Thị Hồng Chiêm'' của NXB Phụ nữ, đọc từ hồi 8-9 tuổi gì đấy. Cuốn sách rất mỏng, giống như một phóng sự chân dung nhân vật, chia thành ba phần ''Lời của mẹ'', ''Lời của chị'', ''Lời đồng đội'' (trong đó có lời của anh Lượng – người yêu, chồng chưa cưới của chị Chiêm).

Mình nhớ láng máng, câu cuối cùng của người mẹ nói về chị Chiêm là, ''trước sân nhà, cây đào Chiêm trồng vẫn ra hoa sáng rực mỗi xuân về, nhưng Chiêm không còn được ngắm hoa, ăn quả''.

Phần ''Lời đồng đội'' phản ánh một trận chiến không cân sức giữa lực lượng của ta và quân Trung Quốc, trong đó Trung Quốc áp dụng chiến thuật ''biển người'' thấy rõ: ''Chúng tràn lên rất đông, lố nhố, hò hét, hung hãn''. Câu kết là ''Chiêm bắn thêm được một lúc nữa thì hết đạn...''.

Câu chuyện dừng lại ở đó, với dấu ba chấm, và khiến người đọc rùng mình khi nghĩ về cái kết bi tráng và bi thảm xảy ra sau đấy. Cuối sách còn có một ca khúc về chị Chiêm, ''Có một đóa Hồng Chiêm'', nhạc và lời của ai mình không nhớ.

Sau này, mình không nghe bất kỳ đài, báo, sách, truyện nào nhắc tới Hoàng Thị Hồng Chiêm nữa. Có lẽ ''đóa Hồng Chiêm'' chỉ còn được tưởng niệm và vinh danh trong ký ức người mẹ (nếu bà còn sống), người chị, người yêu cũ và các đồng đội của chị mà thôi.

Vĩ thanh (cho những độc giả ngoài nghề báo)

Chuyện của những năm 1979, 1988, các nhân chứng thời ấy nhiều người còn sống, đến cả một đứa bé Hà Nội chẳng biết gì về chiến tranh là mình ngày ấy, vẫn còn nhớ. Tuy nhiên, Đảng và Nhà nước ta, thông qua một ''định chế'' hết sức xã hội chủ nghĩa (nói cách khác, có tính chuyên chế rất cao) là Ban Tuyên giáo, đã có vẻ muốn chôn vùi mọi sự lắm rồi. Mới chưa đầy 30-40 năm đã muốn ''tác động'', ''xóa ký ức'', thì quá khứ của hàng chục, hàng trăm năm về trước, họ còn thay đổi đến thế nào?

Mà cách làm của Ban Tuyên giáo cũng thật là khôn. Nhiều khi họ cấm, nhưng lại làm ra như vẻ là báo chí tự chủ động kiểm duyệt. Sau mỗi vụ có một tờ báo nào đó ''tự xử'', cả dàn dư luận viên và những người có tư duy dư luận viên lại đua nhau chỉ trích báo chí bịa chuyện diễn kịch, bày trò ăn vạ. Có cho tiền, cũng chẳng cơ quan truyền thông nào dám lên tiếng xác nhận là ''không phải ăn vạ, chúng tôi bị nhắc nhở thật đấy''.

Nhiều khi khác, Tuyên giáo lại nhắc nhở tờ A (và cấm A để lộ chuyện), nhưng lại để mặc tờ B. Chỉ việc ấy thôi cũng đủ để gây hoang mang, chia rẽ lộn xộn trong làng báo rồi.

(Dù sao cũng phải xác nhận, trên thực tế, có rất nhiều vụ báo chí tự kiểm duyệt rồi sau đó làm như bị ''bịt miệng''. Và tương tự, có cho tiền thì cũng chẳng cơ quan truyền thông nào khác dám lên tiếng tố cáo chuyện đó).

Mình hy vọng một ngày nào đấy, tất cả những chuyện này sẽ được bạch hóa, trong một bảo tàng lịch sử báo chí, hay bảo tàng chế độ cộng sản chẳng hạn.


Sunday, 9 March 2014

Giúp bạn hiểu về xung đột Nga-Ukraine

Tình hình xung đột Nga-Ukraine và cuộc khủng hoảng chính trị ở Crimea đang diễn tiến rất nhanh. Dường như nhiều người Việt Nam đã bắt đầu lo sợ về một kịch bản tương tự giữa Trung Quốc và Việt Nam. Trong khi đó, chúng ta lại chưa có nhiều hiểu biết về câu chuyện Nga-Ukraine, chưa nói đến chuyện rút ra ''bài học kinh nghiệm'' và chuẩn bị cho Việt Nam khỏi rơi vào tình cảnh Ukraine lúc này.

Bài viết dưới đây trên trang Global Post (Mỹ) của tác giả Sarah Dougherty, ngày 3/3/2014, là nhằm giúp bạn đọc nhanh chóng có được một số kiến thức căn bản về bối cảnh địa chính trị, lịch sử... của Crimea.


TÀI LIỆU VỠ LÒNG ĐỂ BẠN HIỂU VỀ KHỦNG HOẢNG CRIMEA

- Sarah Dougherty - 

Các sự việc ở Crimea đang xảy ra rất nhanh, đến nỗi thật khó mà bắt kịp tình hình. Đài Al Jazeera đã nói: ''Bán đảo tự trị của Ukraine đã trở thành trung tâm chú ý trong cuộc xung đột địa chính trị toàn cầu mới''. Chỉ trong vài ngày qua:

- Quân du kích thân Nga đã chiếm được cơ sở hạ tầng chủ chốt;

- Matxcơva đã ra lệnh can thiệp quân sự;

- Kyiv đã huy động quân đội phòng vệ;

- Các nhà lãnh đạo trên thế giới đã bắt đầu bàn về hậu quả.

Đã có nhiều phân tích xuất sắc về những gì đã và đang xảy ra kể từ khi phong trào biểu tình Euromaidan đem đến một chính thể mới ở Kyiv. (…) Nhưng ngay kể cả khi có những bài phân tích ấy, bạn có thể vẫn thấy lúng túng vì một số khái niệm. Do đó, sau đây sẽ là một từ điển tra cứu nhanh để bạn có được một số thông tin nền tảng.

Crimea

Crimea là một bán đảo thuộc Ukraine, nằm ở Biển Đen và có những mối liên hệ về địa lý, lịch sử, chính trị với nước Nga. Nó cũng là điểm nóng xung đột giữa Ukraine và Nga. Khu vực này là nơi sinh sống của khoảng 2 triệu dân: người Nga ở miền nam (chiếm 58%), người Ukraine ở miền bắc (24%), và người Hồi giáo Tatar (Tác-ta) ở miền trung (12%).

''Nga vốn là thế lực thống trị ở Crimea trong suốt phần lớn quãng thời gian 200 năm qua, kể từ khi họ thôn tính khu vực vào năm 1783'' – BBC cho biết. Vào năm 1954, Crimea được chuyển giao lại cho Ukraine – khi đó là một phần của Liên Xô. Việc này bị một số người thuộc sắc dân Nga xem như là ''một sai lầm lịch sử''.

Năm 2010 bầu cử tổng thống, dân chúng trong khu vực bỏ phiếu ủng hộ nhiệt tình Viktor Yanukovych, và nhiều người tin tưởng rằng vị tổng thống vừa bị phế truất này là nạn nhân của một cuộc đảo chính bất hợp pháp. Trong những ngày gần đây, phe biểu tình ủng hộ Matxcơva đã tuần hành ở vài thành phố, kêu gọi Crimea tách khỏi Ukraine và sáp nhập vào Nga. Matxcơva có khoảng 6.000 quân đội đóng tại địa bàn, và theo báo cáo thì họ đã ''kiểm soát hoàn toàn các hoạt động'' trên bán đảo.

Địa vị pháp lý của Crimea

Về mặt pháp lý, Crimea là một phần của Ukraine, nhưng hưởng quy chế bán tự trị, nghĩa là họ có thể bầu quốc hội riêng và chỉ định thủ tướng riêng, đóng tại thủ phủ Simferopol. Do vậy, tên chính thức của họ là Cộng hòa Tự trị Crimea. Vào ngày 27/2 vừa qua, trong một phiên họp diễn ra khi tòa nhà trụ sở đang bị các tay súng đeo mặt nạ chiếm đóng, Quốc hội Crimea đã chỉ định một nhà lãnh đạo không chính thức, thân Nga, là ông Sergei Aksenov.

Crimea không có quyền tiến hành chính sách đối ngoại riêng, nhưng Aksenov tự xưng là ''tổng tư lệnh của toàn bộ lực lượng vũ trang và cảnh sát'' ở Crimea, và yêu cầu Nga giúp vãn hồi trật tự trong khu vực. Ngày 1/3, Quốc hội Nga ra lệnh can thiệp quân sự vào Ukraine để bảo vệ các lợi ích của Nga và những người nói tiếng Nga.

Ly khai

Kể từ khi khủng hoảng chính trị Euromaidan nổ ra, ngày càng có nhiều yêu cầu đòi Crimea phải tách khỏi Ukraine, đặc biệt trong cộng đồng sắc dân Nga, là những người phản đối lãnh đạo mới của Kyiv. Có vài điều khiến cho kịch bản ly khai này khả thi: sự hiện diện của quân đội và các lực lượng bán vũ trang của Nga, những tuyên bố công khai của chính quyền địa phương, và sự ủng hộ rộng lớn của dư luận làm cơ sở hậu thuẫn. Nhưng ngay cả đối với những người dân Crimea muốn ly khai (và nhiều người không muốn), việc Crimea ly khai khỏi Ukraine, trong khi củng cố các lực lượng chống Nga trên phần còn lại của Ukraine, có thể làm khu vực bị cô lập thêm trên phương diện kinh tế.

Michael Hikari Cecire viết cho Eurasianet: ''Nhìn vào bức tranh tổng thể, vở kịch địa chính trị ưa thích của Nga không phải là gặm dần Crimea; mà là tái sáp nhập cả nước Ukraine vào hệ thống Á-Âu của điện Kremlin''.

Người Tatar ở Crimea

Cộng đồng người Tatar Hồi giáo nói tiếng Turk ở Crimea – những người dân bản địa đầu tiên trên bán đảo – cấu thành khoảng 12% dân số. Họ ủng hộ lãnh đạo mới ở Kyiv, và họ vẫn còn nhớ một lịch sử dài bị Nga áp bức và dập tắt một cách đẫm máu mọi đề nghị ly khai. Vào năm 1944, lãnh tụ Xô Viết Josef Stalin trục xuất toàn bộ 200.000 người Tatar ở Crimea đến Trung Á, cho là họ đã hợp tác với Đức quốc xã; và tái định cư người Nga vào những ngôi nhà của người Tarta. Gần nửa số dân Tatar đã chết trong năm đầu tiên bị ép lưu vong.

Khi Liên Xô sụp đổ, hầu hết người dân Tatar trở về Crimea và do là một sắc dân, họ giúp Crimea giành được quyền tự trị lớn hơn ở Ukraine. Mặc dù cộng đồng Tatar bị kẹt ở giữa trong xung đột quyền lực giữa Matxcơva và Kyiv, nhưng không bên nào thừa nhận tình hình này cũng như quyền của người Tatar.

Thủ phủ Simferopol

Simferopol, thủ đô hành chính của Crimea, là trung tâm của các cuộc đối kháng giữa người ủng hộ Kyiv và người ủng hộ Matxcơva. Tuần trước, mọi sự leo thang nhanh chóng khi những người vũ trang nói tiếng Nga kiểm soát Quốc hội và tổ hợp cơ quan hành chính của Crimea, sân bay, đồng thời phong tỏa mọi con đường nối với thủ phủ Simferopol. Ngày 2/3, người ta thấy hàng trăm lính Nga được triển khai từ Sevastopol, thẳng tiến đến Simferopol. Tờ Guardian đưa tin: ''Quân đội Nga đã bao vây ít nhất hai căn cứ quân sự ở Crimea và đang kéo đến những căn cứ khác để tiếp cận hoặc chiếm vũ khí'', trong đó có cả căn cứ Perevalnoe, nằm cách Simferopol 20 km.

Thành phố Sevastopol

Sevastopol, thành phố cảng ở Crimea, có một căn cứ hải quân lớn của Nga, nơi Hạm đội Biển Đen của Nga đóng quân và do Nga thuê từ Ukraine. Nó giúp Nga phát huy ảnh hưởng trên Biển Đen, phần phía đông Địa Trung Hải, các khu vực Balkan và Trung Đông. Trong vài năm gần đây, Nga đã sử dụng căn cứ này để tiến hành các chiến dịch ở Gruzia, Lybia, Syria và Ấn Độ Dương.

Sevastopol cũng là nơi đồn trú của Lực lượng Hải quân Ukraine, một hạm đội 10 chiến hạm. Chỉ huy hải quân Ukraine, Denys Berezovsky, người mới được chỉ định gần đây, đang đối mặt với nguy cơ bị buộc tội phản quốc do đã giao nộp trụ sở cho các lực lượng thân Nga. Có khoảng 380.000 cư dân ở Sevastopol, bao gồm cả 15.000 công chức Nga và binh sĩ nghỉ hưu. Mới đây, hội đồng thành phố đã lập ra một thị trưởng mới là công dân Nga Aleksei Chaliy, còn cảnh sát trưởng của thành phố thì tuyên bố rằng các nhân viên cảnh sát sẽ không thực hiện ''mệnh lệnh tội ác'' nào từ Kyiv.

Hạm đội Biển Đen

Hạm đội Biển Đen của Nga đón trụ sở tại căn cứ hải quân Sevastopol, cùng với 15.000 lính hải quân Nga. Hạm đội có vài chục chiến hạm, trong số đó nhiều chiến hạm được đóng từ thời Xô Viết. Mark Galeotti đánh giá về hạm đội này trên tờ Washington Post: ''Một tàu tuần dương tên lửa dẫn đường, tên là Matxcơva, đã rất cũ kỹ; một tuần dương hạm chiến đấu chống tàu ngầm – cực kỳ lạc hậu; một tàu khu trục lớn và hai tàu khu trục nhỏ, có vẻ linh hoạt hơn; tàu đổ bộ; và một tàu ngầm tấn công chạy bằng diesel''. Theo các điều khoản của hợp đồng cho Nga thuê địa điểm, mọi hoạt động quân sự bên ngoài căn cứ đều phải được sự cho phép của Ukraine. Tuy nhiên, mặc dù Matxcơva khẳng định rằng Hạm đội Biển Đen tuân thủ hoàn toàn thỏa thuận đó, nhưng theo tờ Guardian, hai chiến hạm Nga chống tàu ngầm đã từng xuất hiện trên vịnh Sevastopol.

Hiệp ước Kharkiv 2010

Hiệp ước Kharkiv 2010 gia hạn cho Nga thuê căn cứ đến năm 2042. Hiệp ước do vị tổng thống mà hiện giờ đã bị phế truất của Ukraine – ông Viktor Yanukovych – ký kết để đổi lấy khí đốt giá rẻ từ Nga. Tờ Thời báo Kinh doanh Quốc tế cho biết: ''Hiệp ước Kharkiv đã bị những người Ukraine thân châu Âu phê phán nặng nề. Phe đối lập hiện nay đã đe dọa hủy bỏ Hiệp ước Kharkiv và trục xuất Hạm đội Biển Đen vào năm 2017''.

Bản ghi nhớ Budapest 1994

''Bản ghi nhớ Budapest về Bảo đảm An ninh'' là một thỏa thuận ngoại giao, được ký kết giữa Ukraine, Nga, Mỹ và Anh vào năm 1994. Theo bản ghi nhớ này, Ukraine đồng ý từ bỏ kho vũ khí hạt nhân của họ – và đó là một phần trong tiến trình dỡ bỏ vũ khí hạt nhân ở các nước cộng hòa thuộc Liên Xô cũ. Đổi lại, ba quốc gia kia cam kết tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Ukraine. Theo Forbes, với hành vi xâm lược Crimea, ''Putin đang phát tín hiệu cho thấy rằng mọi thỏa ước ký kết trong giai đoạn Nga còn đang yếu, vào những năm 1990, là vô giá trị và vô hiệu lực''.

Khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO)

NATO – một liên minh chính trị và quân sự gồm 28 nước thành viên – đã tiến hành nhiều cuộc đàm phán khẩn cấp, kéo dài, ở cấp cao, và đã đưa ra những phát biểu mạnh mẽ về ''tình hình nghiêm trọng ở Ukraine''. Tổng Thư ký NATO Anders Fogh Rasmussen lên án Nga đe dọa hòa bình và an ninh ở châu Âu và vi phạm Hiến chương Liên Hợp Quốc, đồng thời kêu gọi Nga ''không leo thang nữa''.

Do Ukraine không phải thành viên NATO, cho nên Mỹ và châu Âu không có nghĩa vụ và cũng không chắc sẽ can thiệp quân sự. Thay vì thế, NATO nhấn mạnh vào một giải pháp chính trị: ''Chúng tôi kêu gọi cả hai bên ngay lập tức tìm ra một giải pháp hòa bình, thông qua đối thoại, thông qua việc điều động các nhà quan sát quốc tế dưới sự bảo trợ của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc hoặc OSCE (Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu)''.

G7 và G8

G7 bao gồm bộ trưởng tài chính của 7 quốc gia công nghiệp hàng đầu: Mỹ, Nhật Bản, Pháp, Đức, Italy, Anh và Canada. G8 là diễn đàn của chính phủ bảy nước G7, cộng thêm Nga.

Các nước đối tác của Nga trong G8 đã đình chỉ việc chuẩn bị cho một hội nghị thượng đỉnh, mà theo kế hoạch là sẽ diễn ra tại Sochi vào tháng 6 tới. Thay vì chuẩn bị họp, họ ra một tuyên bố lên án hành động của Nga và kêu gọi Nga ngồi vào bàn đàm phán trực tiếp, có giới quan sát quốc tế hoặc trung gian hòa giải quốc tế, thông qua Liên Hợp Quốc hoặc Tổ chức An ninh và Hợp tác châu Âu.

Ngoại trưởng Mỹ John Kerry phát biểu với chương trình Gặp gỡ báo chí của NBC rằng, nếu Nga không rút quân khỏi Ukraine, họ sẽ bị khai trừ khỏi G8 và có nguy cơ bị trừng phạt kinh tế. ''Putin có thể sẽ bị phong tỏa tài sản, doanh nghiệp Mỹ có thể rút hoạt động kinh doanh khỏi Nga, đồng rúp có thể bị rối loạn nhiều hơn nữa''.

Nam Ossetia và Abkhazia / Gruzia

Các sự biến ở Crimea gợi nhớ đến năm 2008, hồi Nga gây chiến với Gruzia xoay quanh hai vùng đất ly khai. Sau khi Gruzia tiến hành một chiến dịch nhằm vào Nam Ossetia, Nga đã triển khai quân đến Nam Ossetia và Abkhazia để bảo vệ những người nói tiếng Nga. NATO từ chối can thiệp, và xung đột chấm dứt nhờ vai trò trung gian hòa giải của Pháp.

BBC cho rằng lợi ích liên quan trong vụ Crimea này lớn hơn nhiều: ''Matxcơva căm ghét cái mà họ xem là sự thân thiết của EU và NATO với Ukraine. Đây không phải chỉ là một xung đột địa chính trị nhằm tranh giành ảnh hưởng tại sân sau của Nga. Tổng thống Putin đang tìm cách giữ mảnh đất mà ông ta cho là có mối liên hệ về lịch sử và văn hóa với nước Nga''.

Transnistria / Moldova

Các biến cố gần đây cũng gợi nhớ đến những năm đầu thập niên 1990, khi Transnistria tuyên bố độc lập, tách khỏi Moldova. Nga hậu thuẫn cho Transnistria, vì nơi này có cộng đồng người Nga lớn. Do đó, một cuộc chiến tranh khu vực ngắn đã nổ ra. Tờ Atlantic viết: ''Nga hiện giờ đóng quân trên rẻo đất dọc biên giới Ukraine, và viện trợ tài chính cho Transnistria. Mọi cuộc đàm phán để giải quyết tình thế hiện nay của Transnistria đều bị đóng băng''.


Nguồn: http://www.globalpost.com/dispatch/news/regions/europe/140303/starter-kit-guide-explainer-understand-crimea-ukraine-russia

Bài liên quan: Giúp bạn hiểu về khủng hoảng Crimea