Thursday, July 13, 2017

Việt Nam đẹp vì những người như thế



Kể từ khi mạng xã hội nở rộ ở Việt Nam, có một nghề bỗng nhiên được biết đến và một số người làm nghề đó trở thành người của cộng đồng. Đó là nghề hoạt động xã hội, hoạt động vì dân chủ và nhân quyền.

Bạn đã biết một gương mặt rất nổi tiếng gần đây là Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, tức facebooker Mẹ Nấm. Quỳnh được biết đến như là một phụ nữ trẻ, mẹ của hai con nhỏ, và thực sự đã chỉ lên tiếng mạnh mẽ chống bá quyền Trung Quốc, phản đối Formosa và những nhóm lợi ích đen tối đứng sau các dự án tàn phá môi trường ở Việt Nam, nhưng lại bị quy tội “chống nhà nước CHXHCN Việt Nam”. (Hóa ra Trung Quốc, Formosa và CHXHCN Việt Nam là một).

Nhưng có lẽ không nhiều bạn trẻ biết người đàn ông trong bức hình này. Bởi vì anh thuộc thế hệ đi trước. Anh ở trong số những người đã đi trên con đường đấu tranh vì dân chủ, nhân quyền cho Việt Nam từ rất lâu, vào thời mà phần lớn chúng ta chưa nghe nói đến từ “nhân quyền”, chưa bao giờ nghĩ tới cái gì vượt ra ngoài phạm vi bản thân và gia đình, và thấy công an thì sợ run như dẽ.

Anh tên là Đoàn Huy Chương, sinh năm 1980 trong một gia đình chẳng giàu có gì. Anh không được học hành nhiều, đi làm công nhân từ sớm. Và ngay lập tức anh chứng kiến cảnh sống của công nhân trong những công xưởng bóc lột của Việt Nam thời tư bản rừng rú, chứng kiến lực lượng được mệnh danh là “giai cấp tiên phong của cách mạng” bị đối xử tàn tệ như thế nào. Họ như không được coi là con người nữa, chỉ là cái máy có hai chân hai tay mà thôi.

“Có những xưởng mà công nhân phải làm việc quần quật từ 6h tối đến sáng hôm sau, và chỉ cần họ gục đầu ngủ gật một giây thôi mà bị phát hiện thì lập tức bị phạt 300.000 đồng. Thế mà lương của họ chỉ có 600.000 đồng/tháng thôi”.

Xúc phạm nhân phẩm người lao động cũng là chuyện thường xuyên. Cậy thế “nhà đầu tư nước ngoài”, những chủ lao động Đài Loan, Trung Quốc có thể chửi bới, bạt tai, ném giày vào mặt công nhân bản địa mà chẳng làm sao cả.

Hai lần đi tù, gần 10 năm tuổi xuân

Có lẽ ai ở hoàn cảnh đó cũng nhìn ra tình cảnh của công nhân. Nhưng chỉ có mình Chương xót xa và cảm thấy bị thúc đẩy phải đấu tranh để bảo vệ công nhân.

Trong môi trường tất cả đều im lặng thì dĩ nhiên, người duy nhất lên tiếng sẽ nổi bật lên. Và kết quả của việc ấy là Chương lĩnh án tù cho các hoạt động đấu tranh của mình. Ngày 13/11/2006, ngay khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), anh bị công an bắt và khép vào tội “lợi dụng các quyền tự do dân chủ, xâm hại lợi ích nhà nước”, theo Điều 258 Bộ luật Hình sự. Anh lĩnh án 1,5 năm.

Thật vô lý khi chính quyền lại có thể bắt bớ, bỏ tù một người đấu tranh chống chủ lao động bóc lột công nhân – chẳng hóa ra chính quyền là tay chân của doanh nghiệp đó sao? Nhưng dưới chế độ độc tài thì hàng nghìn điều vô lý vẫn xảy ra và Chương đi tù.

Ngày 13/5/2008, anh ra tù và chính thức trở thành một nhà hoạt động công đoàn, tức là người đấu tranh để bảo vệ các quyền của công nhân, người lao động.

Ngày 13/2/2010, cũng vào một ngày 13, Chương lại bị bắt. Lần này anh ra tòa cùng hai người đồng sự là Nguyễn Hoàng Quốc Hùng và Đỗ Thị Minh Hạnh. Ba người bị khép vào một tội có cái tên rất tối nghĩa là “phá rối an ninh” (Điều 89 Bộ luật Hình sự); chẳng hiểu phá rối an ninh là phá cái gì. Trước đó, họ đã giúp công nhân nhà máy da giày Mỹ Phong tổ chức đình công và kết quả là được tăng lương từ 600.000 lên hơn 1 triệu đồng mỗi người.

Trước tòa, ba con người trẻ tuổi ngẩng cao đầu đối đáp với những kẻ muốn tiêu diệt họ. Không thể hiểu vì sao tòa án của công an ra sức bênh vực chủ lao động nước ngoài, bất chấp việc công nhân nước mình bị bóc lột tàn tệ và vô lý ra sao.

Chủ doanh nghiệp Đài Loan thậm chí còn tuyên bố: “Không có công ty da giày của chúng tôi ở đây thì thanh niên địa phương chỉ có mà đi làm đĩ”.

Ba bị cáo phản bác: “Trước khi các vị có mặt ở đây 5 năm về trước, thanh niên địa phương chỉ làm đĩ thôi sao? Trong số chúng tôi, có cả người có học, người có mơ ước được vươn lên một cuộc sống tốt đẹp, người là con của bà mẹ Việt Nam anh hùng đấy”.

Bên buộc tội lập luận: Chống chủ doanh nghiệp tức là chống lại đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, chống phát triển kinh tế.

Ba nhà hoạt động công đoàn bác bỏ: “Không! Khuyến khích đầu tư nước ngoài phải đi liền với bảo vệ người lao động Việt Nam”.

Một lần nữa, Chương lại đi tù, lần này là với bản án 7 năm. Hạnh, ở tuổi 25, cũng bị ấn mức án 7 năm. Hùng 9 năm. Phiên sơ thẩm không luật sư, không báo chí. Tòa thậm chí còn cố sống cố chết bịt miệng, không để cho họ được tự bào chữa.


Đời đẹp khi họ sống vì cộng đồng

Trong những năm Chương ngồi tù, cứ lâu lâu công an lại vào dụ anh, “thôi thì nhận tội đi, còn ra sớm, về với vợ con”. Chương luôn hỏi lại: “Nhận tội gì? Có tội gì mà nhận?”.

Anh đã ở tù cho đến khi hết án, không được giảm một ngày nào.

Ra tù, anh lại tiếp tục các hoạt động đấu tranh của một người bảo vệ nhân quyền. Vẫn cương quyết, can đảm và trong sáng như thế, chẳng có gì thay đổi. Như thể anh chưa từng đi tù tới hai lần, mất gần 10 năm tuổi xuân. Anh chẳng oán giận, chẳng trách móc ai, ngay cả một công nhân ngày xưa đã từng được anh giúp đỡ và quay ra khai báo chống lại anh vì sợ công an quá. Nói về người công nhân ấy, anh chỉ cười: “Thật ra thì mình chỉ càng thấy thương nó hơn chứ không giận. Nó đâu biết gì về quyền của nó đâu. Nghèo, không hiểu biết, tội lắm”.

Chưa bao giờ anh than vãn một lời nào, kiểu như "Tôi đấu tranh vì cộng đồng mà chẳng được quan tâm...".

Ngay cả với công an – những kẻ đã từng theo dõi, đánh đập, bắt bớ anh và vẫn luôn rình cơ hội làm thế với anh lần nữa – Chương cũng chẳng căm hận. Có người nói với anh: "Mai mốt Việt Nam dân chủ, tao sẽ đi tìm những thằng an ninh từng đánh mày để xử nó". Chương cười và chặn ngay: "Không làm vậy. Oán thù chỉ sinh ra oán thù, không giải quyết được việc gì cả".

Và, Chương không mảy may sợ hãi, thậm chí luôn sẵn sàng tinh thần cho việc bị bắt và vào tù lần thứ ba.

Nhìn nụ cười của anh, ai nghĩ người trong bức hình này vừa đi tù về và ngay cả bây giờ, vẫn đang sống trong sự theo dõi và quấy nhiễu của an ninh?

Còn tôi thì nghĩ: Việt Nam đẹp vì có những con người như thế – những người đã và đang đấu tranh để thay đổi xã hội, và sự đấu tranh của họ xuất phát từ tình thương yêu.

Thursday, June 29, 2017

Viết cho những người trẻ, nhân phiên xử Mẹ Nấm

Ngày hôm nay, một phiên tòa chính trị đã diễn ra ở Nha Trang, nơi người ta xử một phụ nữ trẻ, mẹ của hai đứa con nhỏ. Đó là Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, tức blogger Mẹ Nấm, 38 tuổi.

Người ta không cho chị mặc chiếc áo trắng mà mẹ của Quỳnh gửi vào trại giam cho con. Người ta bắt chị phải mặc một cái áo phông không cổ, với những hình vẽ của trẻ con trước ngực.

Người ta chặn phố xá, chặn mọi ngả đường đến tòa. Nha Trang bỗng như trong tình trạng thiết quân luật.

Người ta không cho cả mẹ ruột của chị vào trong phòng xử án. Sau một hồi “đấu tranh” quyết liệt, mẹ chị mới “được phép” vào ngồi ở phòng bên cạnh, theo dõi phiên tòa qua màn hình.

Người ta từ chối tranh tụng với luật sư, từ chối trả lời các lập luận bào chữa của luật sư.

Và cuối cùng, người ta áp đặt cho Quỳnh một bản án với con số làm nhiều người sửng sốt: 10 năm tù.


* * *

Quỳnh là ai và đã làm gì để người ta phải căm thù chị như vậy?

Chị là một nhà hoạt động nhân quyền. Chị yêu đất nước, con người Việt Nam. Vì yêu mãnh liệt, nên chị mong muốn Việt Nam thay đổi, trở nên tự do và dân chủ, để người dân được sống hạnh phúc, những đứa con của chị được lớn lên trong niềm vui hồn nhiên của những đứa trẻ bình thường ở một đất nước bình thường. Chị mong muốn thiên nhiên, môi trường ở xứ sở này mãi xanh, biển mãi dồi dào cá, không khí mãi trong lành, và Nha Trang của chị sẽ mãi là một thành phố du lịch xinh đẹp bên bờ đại dương.

Chị không muốn con cái chị lớn lên ở một đất nước nơi mà chỉ cầm tấm biển “Cá cần nước sạch”, đã bị khép tội, hay thanh niên chỉ cần có dự định “ra nước ngoài học về xã hội dân sự” là đã bị cấm xuất cảnh, hoặc nếu đi được, thì trở về sẽ bị câu lưu ở sân bay. Chị không muốn Nha Trang ngập tràn những dự án cướp đất của dân, những du khách Tàu xì xồ thứ tiếng ngoại quốc, một thành phố đầy rác và bụi. Không muốn một đất nước ngột ngạt vì nạn công an bạo hành và tòa án bất công. Một đất nước với những rừng cây trơ trụi, những núi đá tan hoang, những vùng biển nhiễm độc, hiu quạnh bóng tàu bè…

Còn người ta là ai? Người ta là những đại diện của nhà nước này – những kẻ không chia sẻ tình yêu đất nước của chị Quỳnh, và cũng không muốn ai có tình yêu ấy. Suy cho cùng, bản án 10 năm tù mà người ta áp đặt cho Quỳnh hôm nay là để đe dọa, ngăn cản người dân Việt Nam yêu nước, hoặc yêu thương nhau.

Người ta không cần dân chúng phải yêu nhà cầm quyền, chỉ cần dân chúng đừng yêu nước và đừng yêu thương nhau, và tốt nhất là hãy nhìn vào mức án 10 năm đó mà sợ hãi hoặc tuyệt vọng, chán nản.

* * *

Nhưng, có ai sợ hãi, tuyệt vọng, chán nản không?

Có gì phải sợ, tuyệt vọng, buồn hay chán. Nếu chúng ta nhìn vào những việc Quỳnh đã làm, chúng ta sẽ chỉ thấy nổi lên một điều thôi: Tình yêu của Quỳnh dành cho đất nước và con người Việt Nam.

Vì tình yêu ấy, nên cuộc đời chị đẹp lắm. Chị hiên ngang đứng giữa vòng vây công an và dân phòng ở Sài Gòn, giương cao khẩu hiệu: Vì một quốc gia hùng cường, phải thay đổi! Chị cất cao tiếng nói đòi nhà nước pháp quyền, đòi xóa bỏ những điều luật hà khắc và vô lý như 258 Bộ luật Hình sự. Chị đến với những người dân nghèo mất đất, những nạn nhân của bất công và oan sai, để giúp đỡ họ về tinh thần và vật chất, và hướng dẫn họ đấu tranh. Chị bảo vệ quyền cho dân oan, cho những người bị chà đạp bởi một hệ thống hành pháp và tư pháp còn nhiều sai trái, bạo ngược.

Trên tất cả, cuộc đời chị đẹp bởi vì chị đã tranh đấu cho tự do, ngẩng cao đầu và không sợ hãi.

Này bạn. Nếu bạn cũng tranh đấu cho tự do của một đất nước, cho nhân quyền của người dân, cũng ngẩng cao đầu, vượt qua mọi nỗi sợ hãi như Mẹ Nấm – Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, bạn cũng sẽ cảm nhận được rằng cuộc đời đẹp lắm, tuổi trẻ của bạn đẹp lắm.

Ngày hôm nay, Nguyễn Ngọc Như Quỳnh nói trước tòa: “Mỗi người chỉ có một cuộc đời, nhưng dù được làm lại con vẫn sẽ làm như vậy và con tin mẹ và các con sẽ không bao giờ phải hối hận mà sẽ tự hào vì con. Tôi mong muốn xây dựng một xã hội và đất nước tốt đẹp. Một quốc gia chỉ tự cường khi nó luôn gắn liền với nền tảng một xã hội mà người dân có tự do và hạnh phúc. Tôi mong rằng mọi người sẽ lên tiếng và đấu tranh, vượt qua nỗi sợ hãi của chính bản thân mình để xây dựng một đất nước tươi đẹp hơn”.

Những lời chị nói gợi nhớ đến “Bài ca của người hát trong ngục tù tra tấn” – tác phẩm để đời của thi sĩ tài danh của nước Pháp, Louis Aragon:

“Nếu phải đi trở lại 
Tôi đi lại đường này 
Một tiếng từ ngục tối 
Nói đến những ngày mai”

“Nếu phải đi trở lại 
Tôi đi lại đường này 
Dưới gông cùm lửa sắt 
Ca hát những ngày mai”

(Tế Hanh dịch từ tiếng Pháp)

Những năm tháng mà Như Quỳnh đã trải qua, cũng như bản án 10 năm tù kia, đều chỉ làm cho cuộc đời chị thêm đẹp.

Đấu tranh vì tự do cho cả một dân tộc – đó là một cuộc đời đáng sống. Phải không, bạn yêu mến?

Tuesday, June 20, 2017

Phiên tòa công khai hèn

Khi các đại sứ quán, các chính trị gia nước ngoài đề nghị được tham dự phiên tòa xử người bất đồng chính kiến, thì an ninh Việt Nam sai tòa từ chối, lấy lý do “không đảm bảo an toàn” cho họ.

Khi báo chí quốc doanh xin dự phiên xử thì an ninh sai tòa, và phối hợp với tòa, chọn lọc rất kỹ, xem cơ quan báo chí nào thật sự là “lề phải”, phóng viên có thẻ nhà báo không, có vấn đề gì về tư tưởng, thái độ không, có tiền sử chống phá gì không… rồi mới xem xét ban cho cái giấy mời.

Lúc vào tòa, phóng viên cũng phải trình đầy đủ giấy mời, thẻ nhà báo, giấy giới thiệu của tòa soạn, phải nộp lại toàn bộ điện thoại, máy ảnh, máy ghi âm… (Điều này không áp dụng với những trường hợp phóng viên là các đồng chí đến từ VTV, VOV, Thông tấn xã và tập đoàn các báo công an, quân đội).

Khi báo chí nước ngoài, blogger, nhà hoạt động nhân quyền xin dự thì thường tòa lờ đi không trả lời. Vào ngày diễn ra phiên xử, blogger, nhà hoạt động nhân quyền sẽ bị canh gác chặt chẽ, nhốt kỹ trong nhà, ai cố tình ra ngoài hoặc đến tòa hôm đó sẽ bị bắt về đồn.

Còn hôm nay, 19/6/2017, khi thân nhân gần gũi nhất – bà Nguyễn Tuyết Lan, mẹ ruột của nhà hoạt động nhân quyền Nguyễn Ngọc Như Quỳnh (blogger Mẹ Nấm) – ngỏ ý muốn vào tòa dự phiên xử con mình thì tòa bảo bà “không liên quan đến vụ án”. (Tuy thế, trước đấy, trong quá trình điều tra con gái bà, thì công an thường xuyên triệu tập bà, và 8 tháng nay, vẫn liên tục rình rập, canh cửa nhà bà).

* * *

Với mỗi đối tượng hoặc nhóm đối tượng, chính quyền công an trị ở Việt Nam đều có cách khu xử riêng như vậy, thật là khéo léo, biến hóa, uyển chuyển, linh hoạt.

Chỉ có một điều không thay đổi là bản chất tàn bạo, hèn hạ và trơ trẽn, vô liêm sỉ của chúng.

Saturday, June 3, 2017

Hãy xem thủ đoạn "bảo vệ an ninh quốc gia" của công an!

Trưa ngày 2/6/2017, Green Trees (Cây Xanh) và No-U dự lễ viếng ông Nguyễn Đình Hòa, thân sinh ra anh Nguyễn Đình Hà. Anh Hà là luật gia, nhà báo, thành viên của hai tổ chức trên và cũng là một trong các ứng cử viên ĐBQH độc lập trong kỳ bầu cử của đảng Cộng sản năm ngoái.

Từ 9h sáng, lúc gia đình còn chưa phát tang, xấp xỉ hai chục nhân viên an ninh đã lảng vảng tại nhà tang lễ bệnh viện Thanh Nhàn (Hà Nội). Sau đó, trong suốt buổi viếng cho tới lễ truy điệu, họ đã thực sự trở thành một đám gây rối. Chỉ có 1-2 người lâu nay vẫn theo sát anh Hà (ngôn ngữ an ninh gọi là “phụ trách”) biết đường thắp nhang, phúng người quá cố và có đôi lời chia buồn với gia đình.

Còn lại, hai chục nhân viên an ninh của cả Bộ Công an, TP. Hà Nội và quận Hai Bà Trưng đều thể hiện thái độ hết sức vô văn hóa. Họ chĩa máy quay phim vào từng người đến dự lễ tang, đi đi lại lại, rồi rà soát từng vòng hoa viếng. Họ gây sức ép, không cho ban tổ chức lễ tang đọc tên hai tổ chức “Cây Xanh” và “No-U”. Có những lúc, ví dụ khi các thành viên No-U xuất hiện quá đông đảo, an ninh đổ quân tới hàng chục người, lừ lừ dòm ngó như sắp đánh nhau đến nơi. Tình hình căng thẳng tới mức No-U buộc phải vào viếng mà không có vòng hoa, vì không muốn làm tang quyến thêm mệt mỏi với những kẻ vô văn hóa kia.

Vòng hoa viếng ông Nguyễn Đình Hòa của nhóm Green Trees 
lúc trước khi bị giật băng...

Khi nhóm Green Trees vào viếng, mọi người đã chờ đến khi tới gần linh cữu, chỉ còn cách khoảng 2 mét, mới gắn băng đen vào vòng hoa. Băng đen có hàng chữ: “Các cháu Green Trees kính viếng”. Chỉ vậy thôi, nhưng nhân viên an ninh cải trang làm người của nhà tang lễ đã xăng xái vác vòng hoa ra bên ngoài, giật băng chữ ra, rồi mới mang trả lại trước sự bất ngờ của tất cả mọi người. Không ai muốn nói gì thêm trong hoàn cảnh tang gia bối rối, và thực sự là cũng cạn lời với thủ đoạn “tác nghiệp” này.

Đoạn phim quay cảnh nhân viên an ninh vác vòng hoa ra ngoài để giật băng đen đi đã được một thành viên Green Trees ghi lại. Ngay sau đó, một tốp an ninh đã bám theo thành viên này hòng cướp máy quay, may mà người quay phim bất đắc dĩ kịp trốn thoát.

... và sau khi bị giật băng.

Giờ phút truy điệu, trong khi tất cả cúi đầu mặc niệm, thì những kẻ gọi là “nhân viên an ninh” kia vẫn đứng đó giương mắt nhìn mọi người, đồng thời, rì rào nói chuyện với nhau và cười.

Chúng lẽo đẽo đi theo tang quyến, thậm chí một xe công an còn chờ sẵn trước cổng nhà anh Hà khi ô-tô chở áo quan đi qua nhà trước khi về đài hóa thân hoàn vũ.

15 năm trước, cũng vào một ngày hè nắng gay gắt như thế này ở Hà Nội (29/8/2002), cũng cái lực lượng bảo vệ chế độ đó đã bao vây đám tang nhà cách mạng lão thành Trần Độ, gây sức ép gỡ băng chữ “Kính viếng Trung tướng Trần Độ” của Đại tướng Võ Nguyên Giáp, thay bằng dòng chữ "Kính viếng anh Trần Độ". Rồi Đảng cử đại diện Vũ Mão lên đọc điếu văn bôi nhọ ông Độ ngay cả khi ông đã nằm trong quan tài. Tang quyến và mọi người ồ lên phản đối, đám an ninh thường phục lăm lăm gậy, sẵn sàng "nghênh chiến" ngay. Phải nói là hồi đó chưa có điện thoại thông minh và mạng xã hội, chúng táo tợn, ngang ngược hơn bây giờ nhiều.

Đầu năm 2014, bà Nguyễn Thị Lợi, mẹ của nhà hoạt động nhân quyền Phạm Thanh Nghiên, mất. Đám bảo vệ Đảng nhắn tin cho chị Nghiên: "Con già bây giờ mới chết à?".

Đám tang bà Nguyễn Thị Lợi, đám tang luật gia Lê Hiếu Đằng, nhà giáo Đinh Đăng Định, nhà văn Bùi Ngọc Tấn... an ninh đều tích cực thực hiện các thủ đoạn gây rối, nhất là trò giật băng tang khỏi vòng hoa. Thời Trung tướng Trần Độ thì chúng đe dọa để không cho mang hoa có băng chữ mà chúng không ưa thích vào. Lần khác, chúng xé băng xong thì bỏ chạy.

! ! !

* * *

Những nhân viên của tổ chức tự xưng là “Cơ quan An ninh Điều tra Bộ Công an Việt Nam” từng tuyên bố: “Vì an ninh quốc gia, chúng tôi sẵn sàng làm tất cả”.

Và thế là lấy chiêu bài “an ninh quốc gia”, họ làm đủ trò dù là vô văn hóa nhất, bẩn thỉu nhất, mất dạy nhất.

Cần nói rõ rằng “an ninh quốc gia” chỉ là chiêu bài để họ làm những việc ấy, bởi vì thứ họ thì không đủ liêm sỉ để nói tới bốn từ đó. Những kẻ chỉ bán nước và gây rối, phá hoại, bất chấp luật pháp, bất chấp luân thường đạo lý, thì làm sao có đủ tư cách để bảo vệ an ninh quốc gia.

Tuesday, May 23, 2017

Tuyên bố chung của xã hội dân sự nhân Đối thoại Nhân quyền Việt-Mỹ

Song song với phiên đối thoại nhân quyền Việt-Mỹ lần thứ 21, sáng nay (23/5), một số tổ chức xã hội dân sự, trong đó có Con Đường Việt Nam, Cây Xanh Việt Nam (Green Trees), Hội Bảo vệ Quyền Tự do Tôn giáo, NXB Giấy Vụn, NXB Trẻ Hà Nội, Nhật Ký Yêu Nước, v.v. đã ra một tuyên bố chung đánh giá về tình hình nhân quyền ở Việt Nam hiện nay, kèm một số khuyến nghị.

Tuyên bố nêu rõ rằng một loạt nhân quyền căn bản vẫn bị vi phạm, đặc biệt là quyền tự do biểu đạt, quyền tụ tập ôn hòa (biểu tình), quyền tự do hiệp hội, và tự do tôn giáo/tín ngưỡng. Bên cạnh đó, bạo lực do nhà nước bảo kê gia tăng trong những tháng gần đây, với những vụ tấn công nhằm vào các nhà hoạt động ôn hòa, trong đó riêng chị Lê Mỹ Hạnh bị hành hung tới hai lần trong không đầy một tháng. Thủ phạm vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật và nạn nhân thì bị công an cản trở quyền tiếp cận luật sư.

Tuyên bố cũng nói tới việc nhà nước tích cực gây chia rẽ tôn giáo và sử dụng bộ máy truyền thông (cả chính thống và không chính thống) công kích cộng đồng tôn giáo, đặc biệt là những tín đồ Công giáo ở miền Trung – khu vực bị ảnh hưởng của thảm họa môi trường. 

“Ngay khi những dòng này được viết ra, rất nhiều người hoạt động xã hội dân sự vẫn đang bị giam lỏng ở nhà, khi mà hàng chục nhân viên an ninh và côn đồ có bảo kê bao vây nhà họ nhằm ngăn cản mọi tiếp xúc của họ với phái đoàn Mỹ trong phiên đối thoại nhân quyền thứ 21”.

“Chỉ trong vòng bốn tháng đầu năm, công an đã bỏ tù 8 blogger ủng hộ dân chủ và đang truy nã hai người… Gần như tất cả những người bị bắt đều là tín đồ Công giáo. Điều này cho thấy một xu hướng nguy hiểm của việc chủ trương đàn áp cộng đồng Công giáo”. 

Các tổ chức ra tuyên bố khuyến nghị: Mọi sáng kiến hợp tác thương mại song phương giữa hai nước Việt Nam và Hoa Kỳ phải có những điều khoản ràng buộc rõ ràng về nhân quyền. Về phía chính quyền Việt Nam, phải thực hiện cải tổ luật pháp, chấm dứt tất cả các hình thức sách nhiễu nhằm vào người hoạt động ôn hòa, đồng thời, đảm bảo rằng các tù nhân lương tâm hiện nay không bị tra tấn hay bị đối xử hà khắc trong tù…

Bản tuyên bố chung được gửi đến Bộ Ngoại giao Mỹ và phái đoàn Hoa Kỳ tham dự phiên đối thoại, mà đứng đầu là bà Virginia Bennett, quyền Thứ trưởng phụ trách vấn đề dân chủ, nhân quyền và lao động.


Sunday, May 14, 2017

Khi tội ác không bị trừng phạt

Câu chuyện anh Nguyễn Hữu Tấn bị cắt cổ chết trong trại tạm giam ngày 3/5, cũng như chuyện chị Lê Mỹ Hạnh bị côn đồ hành hung tập thể ngày 2/5/2017, là hai bằng chứng mới nhất và rõ nhất về hiện tượng “impunity” – tội ác không bị trừng phạt ở Việt Nam. Đây là chuyện rất phổ biến ở ta, nhưng là một khái niệm pháp lý quốc tế còn chưa được biết đến nhiều.

Xin đăng lại một bài báo cách đây gần ba năm về tình trạng “impunity” này ở hai nước trong khu vực. Tôi cũng hy vọng sẽ sớm có bài viết về vấn nạn tội ác không bị trừng phạt ở Việt Nam.

* * *

KHI TỘI ÁC KHÔNG BỊ TRỪNG PHẠT

Vào khoảng 10h sáng ngày 23/11/2009, ở thị trấn Ampatuan thuộc tỉnh Maguindanao (Philippines), một đoàn xe chở nhà báo, luật sư, và họ hàng thân nhân của ông Phó Thị trưởng Mangudadatu bị khoảng 100 kẻ lạ mặt có vũ trang chặn lại. Vài tiếng sau, 58 người, trong đó có 32 nhà báo, đã bị bắn chết. Hai nạn nhân – em gái và dì của ông Mangudadatu – đang mang bầu.

Vụ thảm sát làm chấn động Philippines và không chỉ thế, còn làm nản lòng công luận, khi có những nhận định cho rằng quá trình xét xử có thể kéo dài tới cả trăm năm. Thảm sát Maguindanao được gắn với một khái niệm có lẽ khá mới đối với giới luật học ở Việt Nam, đó là khái niệm Impunity – “tội ác không bị trừng phạt”.

Ở Philippines, người ta đều biết là dòng họ Ampatuan đã liên tục kiểm soát Maguindanao suốt từ năm 1986 sau cuộc cách mạng nhân dân EDSA I lật đổ nhà độc tài Marcos, và càng củng cố thêm quyền lực lãnh đạo ở đây từ năm 2001 sau cách mạng EDSA II lật đổ Tổng thống Joseph Estrada. Mâu thuẫn xảy ra như một tất yếu giữa các lãnh đạo kiểu “cha truyền con nối” nhà Ampatuan và dòng họ Mangudadatu.

Do đó, khi Phó Thị trưởng Esmael Mangudadatu chạy đua vào chức thủ hiến của tỉnh Maguidanao, ông cho biết đã được đối thủ bắn tin rằng sẽ chặt ông ra làm nhiều mảnh nếu ông dám gửi hồ sơ tranh cử. Tưởng rằng có báo giới đi cùng thì sẽ giảm nguy cơ bị tấn công, ông bèn tổ chức một đoàn xe, chở hàng chục nhà báo, luật sư, trợ lý và người nhà, đi nộp hồ sơ ứng cử, và vậy là vụ thảm sát đã xảy ra trong khoảng từ 10h sáng đến 3h chiều ngày 23/11/2009. Tổng cộng 58 người thiệt mạng, gồm cả 32 nhà báo; 26 nạn nhân còn lại là dân thường.

Hiện trường vụ thảm sát Maguindanao, 23/11/2009.
Ảnh: Japan Times.
Bằng chứng để lại cũng cho thấy ít nhất 5 phụ nữ, trong đó có 4 nhà báo, bị cưỡng hiếp trước khi bị sát hại. Vợ của Mangudadatu cũng bị giết; trước khi chết, bà còn kịp nhắn tin cho ông, nói rằng những kẻ đã bắt cóc đoàn xe đều là người của dòng họ Ampatuan.

Công lý ì ạch

Mặc dù vậy, cho tới ngày 23/11/2011, chỉ có hai kẻ bị truy tố về tội sát nhân là cha con nhà Andal Ampatuan. Và cho đến hôm nay, 5 năm sau vụ thảm sát, vẫn chưa một ai bị kết tội, do không đủ bằng chứng mà hoạt động điều tra thì quá chậm.

Thượng nghị sĩ Joker Arroyo nhận xét rằng với hơn 200 bị cáo và 300 nhân chứng, quá trình xét xử có thể kéo dài 200 năm. Ông Harry Roque, một chuyên gia luật học nổi tiếng Philippines, thì dự đoán con số hơn 100 năm. Một tổ chức dân sự, Trung tâm Tự do Báo chí và Trách nhiệm, bình luận việc xét xử “vẫn diễn ra, nhưng rất chậm chạp”.

IFEX, Mạng Lưới Toàn Cầu Thúc đẩy và Bảo vệ Tự do Ngôn luận, tuyên bố trên một website vận động của họ: “Vụ thảm sát Maguindanao và những sự kiện diễn ra sau đó làm nổi bật tình trạng yếu kém của nền dân chủ Philippines – những kẻ cầm quyền không tôn trọng quyền con người cũng như không tôn trọng quyền ứng cử và quyền tự do báo chí, và văn hóa “impunity” lan tràn khắp đất nước”.

Năm 2011, IFEX phát động chiến dịch kêu gọi lấy ngày 23/11 làm Ngày Quốc tế Chấm dứt Tình trạng Tội ác Không Bị Trừng phạt (International Day to End Impunity).

Tháng 12 năm ngoái, Liên Hợp Quốc cũng ra một nghị quyết tuyên bố ngày 2/11 là Ngày Quốc tế chấm dứt tình trạng không trừng phạt các tội ác đối với nhà báo (International Day to End Impunity for Crimes against Journalists).

Impunity là gì?

Theo luật pháp quốc tế, tội ác không bị trừng phạt [impunity, đọc là im’pju:nəti, im-pyoo-ni-tee] được định nghĩa là:

“Việc nhà nước không thực thi được nghĩa vụ của họ là điều tra các vi phạm; tiến hành các biện pháp xử lý thích hợp đối với thủ phạm, đặc biệt trong lĩnh vực công lý, bằng cách đảm bảo rằng những kẻ bị tình nghi chịu trách nhiệm hình sự phải bị truy tố, xét xử và trừng phạt thích đáng; tạo cho nạn nhân cơ chế đền bù hiệu quả và bảo đảm rằng nạn nhân được bồi thường vì những tổn thương đã phải chịu; đảm bảo một thứ quyền không thể chuyển nhượng, là quyền được biết sự thật về các vụ vi phạm; và tiến hành các bước cần thiết khác để ngăn chặn tái diễn vi phạm” (Bộ Nguyên tắc cập nhật của LHQ về việc bảo vệ và hành động chống vấn nạn tội ác không bị trừng phạt [UN Updated Set of Principles for the Protection and Action to Combat Impunity], tháng 2/2005).

Một cách ngắn gọn, impunity là thất bại của nhà nước trong việc điều tra, bắt, truy tố, đưa ra tòa và kết tội những kẻ chịu trách nhiệm về tội ác.

Impunity được cấu thành bởi nhiều yếu tố, như:

  • Sức ì, mang tính chất đồng lõa từ phía các cơ quan nhà nước, sự thụ động thường xuyên của các điều tra viên, và những định kiến, những mối đe dọa và tham nhũng trong nội bộ ngành tư pháp;
  • Các cơ quan nhà nước không thực hiện được nghĩa vụ điều tra của họ, hoặc việc điều tra không được thực hiện nhanh chóng và mẫn cán theo các tiêu chuẩn quốc tế về điều tra;
  • Các cơ quan nhà nước không điều tra tất cả các sai phạm trong một vụ việc cụ thể, hoặc họ không đưa được tất cả những kẻ bị cáo buộc về các sai phạm đó ra tòa;
  • Các cơ quan nhà nước không đảm bảo rằng bản án đã tuyên kia được thi hành;
  • Các nạn nhân và/hoặc người thân của họ bị từ chối quyền được đền bù hiệu quả và/hoặc tiếp cận công lý;
  • Tiến trình tố tụng hình sự không được tiến hành bởi một tòa án độc lập, có thẩm quyền, và vô tư, không thiên vị;
  • Vụ án được xét xử không vì mục đích đưa những kẻ bị cáo buộc là thủ phạm ra trước công lý;
  • Các hình phạt được tuyên không tương xứng với mức độ nghiêm trọng của tội ác.

Campuchia: Diệt chủng, tạt axit… cũng không bị trừng phạt

Điều đáng buồn là ở nhiều quốc gia, “tội ác không bị trừng phạt” vẫn là một tình trạng phổ biến. Nó đặc biệt phổ biến tại những nước mà hệ thống luật pháp còn nhiều khiếm khuyết, tư pháp chưa độc lập, không có nhà nước pháp quyền. Hệ quả của những cái đó là công lý không được đảm bảo, nhân quyền không được tôn trọng, những kẻ thủ ác trong nhiều vụ án nghiêm trọng không bị trừng trị trong khi nạn nhân – nếu còn sống – thì cuộc đời tan nát.

Một nước điển hình và gần chúng ta nhất là Campuchia. Hai triệu người dân nơi đây đã thiệt mạng trong cuộc đại diệt chủng của Pol Pot, nhưng gần 40 năm trôi qua, công lý vẫn không được thực thi. Lãnh tụ Khmer đỏ – đồ tể Pol Pot – và các tay chân Ta Mok, Ieng Sary đều bình yên từ giã cõi đời, không một kẻ nào từng bị đưa ra tòa để xét xử về các tội ác chúng đã gây ra cho chính nhân dân mình.

Ở Campuchia, impunity đúng là đã trở thành một thứ “văn hóa chính trị” đáng sợ. Tháng 5/2012, Trung tâm Nhân quyền Campuchia, với sự tài trợ của Bộ Ngoại giao Mỹ, ra một báo cáo về vấn nạn impunity trong các vụ tạt axit, cho rằng impunity phổ biến trong toàn bộ hệ thống tư pháp Campuchia chứ không chỉ trong các vụ án liên quan đến tạt axit. Lý do quan trọng nhất là tòa án không độc lập, thiếu vắng nhà nước pháp quyền.

Tháng 11/2011, báo chí Campuchia đưa tin một người chị em họ của Thủ tướng Hun Sen, bị kết tội tham nhũng và bị xử vắng mặt hai năm sáu tháng tù, vẫn đi lại thênh thang trên đường phố Phnom Penh.

Về nạn tạt axit ở Campuchia, báo cáo của Trung tâm Nhân quyền Campuchia dẫn chứng một trường hợp rất nổi tiếng: Năm 1999, thiếu nữ 16 tuổi Tat Marina đang ngồi ăn mì trong quán, thì bị dội vài lít axit vào mặt. Vụ tấn công xảy ra ngay giữa chợ ở Phnom Penh, vào ban ngày, trước sự chứng kiến của hàng chục người qua lại.

Tat Marina trước và sau khi bị hại.
Nguồn ảnh: obp.org
Tuy thế, hung thủ đã không bao giờ bị bắt. Dư luận cho rằng đó là bởi vì thủ phạm chính là Khoun Sophal, vợ của Svay Sitha – đương nhiệm Phó Chánh văn phòng Hội đồng Bộ trưởng và là người tình cũ của Marina; đây là một vụ tạt axit đánh ghen với bồ cũ của chồng.

Hơn một thập kỷ sau, vào năm 2011, trước khi Quốc hội thông qua dự luật về sử dụng axit, Chính phủ Campuchia mới tiết lộ là vụ việc đã được bí mật đưa ra tòa từ năm 2001 (mà chính nạn nhân Tat Marina cũng không được biết), thủ phạm bị xử vắng mặt một năm tù treo. Trên thực tế, Khoun Sophal chưa bao giờ phải đi tù hay chịu sự trừng phạt nào khác của pháp luật.

5 lít axit hắt thẳng vào mặt đã làm cô gái xinh đẹp biến dạng, mất hai tai và bị bỏng hơn 40% cơ thể. Cô được đưa sang phẫu thuật ở Việt Nam, sau đó qua Mỹ, và phải trải qua tới hơn 20 lần phẫu thuật chỉnh hình. Hiện giờ Tat Marina đang tị nạn chính trị ở Boston.

Vụ việc được xem như một ví dụ điển hình về tình trạng impunity lan tràn trong hệ thống pháp luật hình sự của Campuchia, đặc biệt khi bị cáo là người có quan hệ với các nhân vật cao cấp và có tài sản, tóm lại là có thế lực.

Impunity còn là vấn nạn ở nhiều nước khác như Serbia, Colombia, Syria, Lybia, Trung Quốc, v.v.

Ngày 23/11/2014, IFEX lại tiếp tục kêu gọi dư luận – tất cả những người quan tâm đến dân chủ và nhân quyền – tưởng niệm các nạn nhân của vụ thảm sát Maguindanao, và họ viết trên trang web vận động: “5 năm đã qua, vấn nạn tội ác không bị trừng phạt vẫn còn đó. Không một kẻ nào bị kết tội, bất chấp những nỗ lực không ngừng của các tổ chức bảo vệ nhân quyền ở Philippines và trên toàn thế giới”.

Luật pháp và các tiêu chuẩn quốc tế về nhân quyền quy định, để chống vấn nạn tội ác không bị trừng phạt, các nhà nước có nghĩa vụ chung như sau: (1) Điều tra tội ác, xác định những kẻ bị cáo buộc là thủ phạm; và (2) đảm bảo rằng những kẻ đó bị điều tra, truy tố, xét xử và trừng phạt thích đáng.

----------------

Tổng hợp từ: Wikipedia, mục từ “Maguindanao massacre”, và Báo cáo “Ending the Cycle of Impunity for Acid Crimes in Cambodia” của Trung tâm Nhân quyền Campuchia.

Bài viết đã đăng trên Luật Khoa tạp chí ngày 23/11/2014.

Saturday, May 6, 2017

Hai chuyện nhỏ về công an

1.

Lần nào mình vào đồn CA, anh em AN cũng giằng giật, cướp cho được ba-lô, điện thoại. Lần gần đây nhất, hôm 9/4, anh em còn bẻ tay, cào xước cổ tay mình chỉ để lấy mỗi cái... máy nghe nhạc.

Mà đấy là do mình không mang điện thoại theo. Chứ hôm đó, tất cả những người bị bắt vì dự định đạp xe tưởng niệm một năm cá chết đều bị AN giật hết điện thoại. Ở đồn, AN hỉ hả mang điện thoại ra kiểm tra, hỏi mật khẩu mà ai không nói thì các đồng chí ấy reset máy một cách cũng hỉ hả như thế. Như một vụ bố ráp lớp học hồi tháng 12 ở Sài Gòn, thì an ninh ngâm béng điện thoại của dân vào nước, cho hỏng luôn, mất hết dữ liệu.

... Vết xước trên cổ tay mình ngay sau đấy đỏ dần lên rồi nổi ngứa. Mấy ngày sau mình bôi thuốc không đỡ, cực chẳng đã phải đi khám. Bác sĩ soi kỹ qua máy rồi kết luận: “Dị ứng rồi. Mà dị nguyên này lạ lắm”.

Mình chẳng biết nói sao. Không lẽ tìm hỏi đồng chí an ninh: “Móng tay anh có chất gì mà ghê thế?”.

Kể chuyện này để thấy: Với một số người, đến cái máy nghe nhạc còn bị cướp, trong khi Phan Hùng (1) vào đồn CA vẫn livestream được, lại được bảo vệ như yếu nhân. Thế thì đủ biết công an và luật pháp nước ta nó là cái giống gì rồi.


2. 

Ai đưa anh Nguyễn Hữu Tấn (2) vào đồn? Công an.

Ai buộc tội anh Tấn may cờ vàng? Công an.

Ai diễn giải luật pháp để khép tội hành vi may cờ vàng? Công an.

Ai thẩm vấn anh Tấn? Công an.

Ai quay video quá trình thẩm vấn? Công an.

Ai gọi gia đình anh Tấn đến nhận xác anh? Công an.

Ai khám nghiệm tử thi (nếu có khám nghiệm)? Công an.

Ai kết luận về cái chết của anh Tấn? Công an.

Ai độc quyền trả lời (3) báo chí về nguyên nhân cái chết của anh Tấn? Công an.

Ai điều tra vụ việc anh Tấn chết trong đồn công an (nếu có điều tra)? Công an.

Vậy, bạn đã hiểu thế nào là nhà nước công an trị chưa?

--------------------

(1) Phan Hùng là tên côn đồ đã tham gia vụ hành hung chị Lê Mỹ Hạnh ở Sài Gòn ngày 2/5, quay clip và tung lên mạng.

(2) Nguyễn Hữu Tấn là tín đồ Phật giáo Hòa Hảo bị công an phường Thành Phước (tỉnh Vĩnh Long) bắt về đồn thẩm vấn vì nghi anh lưu giữ quốc kỳ Việt Nam Cộng hòa. Hôm sau, công an báo gia đình lên nhận xác anh.

(3) Lẽ ra phải dùng từ “giải thích”, các đồng chí ấy mới ưng, chứ công an là đặc biệt ghét dùng các từ “trả lời”, “giải trình”, “khai nhận” trước dân.