Saturday, November 18, 2017

TỨCEU tham vấn giới hoạt động XHDS trước thềm Đối thoại Nhân quyền thường niên với VN

Vào 9h30 sáng thứ Năm, 16/11, Phái đoàn Liên minh châu Âu (EU Delegation) ở Việt Nam đã có cuộc gặp gỡ tham vấn một số đại diện của xã hội dân sự, để nghe các ý kiến đánh giá của họ về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội Việt Nam trước kỳ Đối thoại Nhân quyền thường niên giữa Việt Nam và EU.

Tham dự ở phía EU là quan chức của đại sứ quán một số nước thành viên EU, như Đức, Pháp, Thụy Điển, Bỉ… Phía Việt Nam là vài nhà hoạt động vẫn còn… trụ lại được, chưa bị bắt hoặc chưa buộc phải chạy trốn ra nước ngoài, sau những đợt đàn áp, bắt bớ của công an trong suốt hai năm 2016-2017.

Thông thường, các cuộc tiếp xúc với khối XHDS độc lập – mà nhiều người còn gọi là “giới đấu tranh”, “giới hoạt động nhân quyền-dân chủ”, “giới đối kháng” – chỉ diễn ra sau kỳ Đối thoại, nên có tính chất giống như một sự thông báo lại tình hình, kết quả cuộc đối thoại cho XHDS. Tuy nhiên, lần này, cuộc gặp lại diễn ra trước Đối thoại với mục đích được nêu rõ là để tham vấn XHDS.

(Có lẽ vì thế nên Bộ Công an cũng đã chuẩn bị rất kỹ càng, nhưng không phải để dự họp mà là cho việc… bắt giữ các vị khách phía Việt Nam).

Tại cuộc gặp, đại diện Phái đoàn EU cho biết Đối thoại Nhân quyền năm nay dự kiến diễn ra vào ngày 1/12 sắp tới. Nội dung sẽ xoay quanh năm phần chính, trong đó phần một nói về tình hình gia tăng bắt bớ, đàn áp giới hoạt động dân chủ trong năm qua; phần hai bàn về những vấn đề lớn mà EU mong muốn Việt Nam cải thiện, như: xây dựng nhà nước pháp trị, cải cách tư pháp, phát triển bền vững, bảo vệ nhân quyền.

Riêng trong nội dung về nhân quyền, hai bên đối thoại sẽ đề cập tới các quyền quan trọng đang bị áp chế mạnh, như quyền lao động, quyền đất đai, quyền được xét xử công bằng, và các vấn nạn bắt giữ tùy tiện, tình trạng giam giữ trong các trại giam, nhà tù, v.v.



Ba vấn đề nhức nhối của Việt Nam

Phía các nhà hoạt động XHDS Việt Nam cho biết, họ cũng đề cao và kỳ vọng sự thịnh vượng mà Hiệp định Thương mại Tự do EU-Việt Nam (EVFTA) có thể mang lại, nhưng điều chắc chắn là nếu Hiệp định không thực thi cùng những cải thiện rõ ràng, cụ thể về nhân quyền, thì sự thịnh vượng đó sẽ không đến với người dân mà chỉ vào tay một số ít nhóm lợi ích.

Ba vấn đề lớn nhất còn tồn đọng trong quá trình thương thảo để phê chuẩn EVFTA là lao động, môi trường và nhân quyền ở Việt Nam. Đây cũng là ba vấn đề gay gắt nhất hiện nay đối với chính Việt Nam.

Về lao động, Việt Nam chưa ký kết ba công ước cốt lõi của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về quyền đàm phán tập thể, quyền hiệp hội, và xóa bỏ nạn cưỡng bức lao động. Liên quan tới quyền hiệp hội, các nhà hoạt động cũng cho biết, dự thảo Luật về Hội vẫn chưa được thông qua sau nhiều năm, nhưng đó lại cũng là điều may mắn cho giới hoạt động XHDS, bởi nếu luật ấy được thông qua thì họ sẽ bị kiểm soát chặt chẽ hơn nữa (ngôn ngữ văn bản mà Nhà nước thường dùng là “quản lý” – management – nhưng thật ra đó là “kiểm soát” – control).

Về môi trường, tình hình ô nhiễm môi trường ở Việt Nam ngày càng trầm trọng thêm trong vòng 5 năm qua, mà cột mốc nổi lên là thảm họa biển miền Trung xảy ra vào tháng 4/2016. Điều đáng nói, như bản báo cáo vắn tắt về thảm họa chỉ ra, là không thấy chính quyền đưa ra các giải pháp khoa học cụ thể để làm sạch biển, cải thiện môi trường, bảo đảm hải sản an toàn và bảo vệ sinh kế cho người dân địa phương; mà chỉ thấy họ đàn áp rất mạnh mẽ mọi ý kiến phản biện, bất đồng, bất mãn.

Về nhân quyền, cả EU lẫn các nhà hoạt động Việt Nam đều thấy rõ 2017 là một năm rất đen tối cho quyền con người ở Việt Nam. Đặc biệt, như bà Bùi Thị Minh Hằng phản ánh, mặc dù quyền lập hội là một khía cạnh của vấn đề lao động, nhưng các tổ chức XHDS độc lập ở Việt Nam, cho dù ôn hòa đến mấy, cũng dễ dàng bị gắn nhãn “có hành động lật đổ chính quyền nhân dân” theo Điều 79 Bộ luật Hình sự, và “bị đàn áp dã man như Hội Anh Em Dân Chủ”.

Trong khi đó, lại xuất hiện một kiểu hội nhóm khác, cũng không đăng ký, nhưng lại được công khai có các hoạt động khiêu khích, gieo rắc thù hận, chia rẽ tôn giáo, tấn công người bảo vệ nhân quyền ôn hòa. Đó chính là những hội nhóm dư luận viên, Cờ Đỏ… ra đời trong ba năm qua.

EU: “Đây là một quá trình lâu dài”

Đại sứ của Phái đoàn EU tại Việt Nam, ông Bruno Angelet, cảm ơn sự có mặt của các vị khách và tỏ ý đánh giá cao những nỗ lực thúc đẩy nhân quyền của họ. Tuy nhiên, ông cũng nói rằng việc yêu cầu nhà nước Việt Nam cải thiện nhân quyền là một quá trình lâu dài, sự thay đổi không thể diễn ra trong một đêm, và cộng đồng quốc tế nói chung, Phái đoàn EU nói riêng đang rất cố gắng, các nhà hoạt động nhân quyền ở Việt Nam cũng vậy, “chúng ta đều cần cố gắng”.

Phía XHDS độc lập đưa ra một số đề xuất cụ thể, trong đó có việc tăng cường sự tham gia của khối XHDS độc lập vào hoạt động giám sát tiến trình thực thi các tiêu chuẩn và quy định của EVFTA. Bản tuyên bố chung (của Con Đường Việt Nam, Hội Nhà báo Độc lập, Green Trees, NXB Giấy Vụn, Nhật Ký Yêu Nước, và Phong trào Lao động Việt) yêu cầu phải có một cơ chế khuyến khích sự tham gia của các tổ chức độc lập vào vai trò “nhóm tư vấn nội địa” (DAG) chứ công việc giám sát đó không chỉ dành riêng cho các tổ chức có giấy phép, thân chính quyền, do chính quyền chỉ định.

Đại diện Phái đoàn EU lấy làm tiếc rằng thật sự cũng khó có thể biết tổ chức nào là chính quyền chỉ định, tổ chức nào thật sự độc lập.

Đôi bên đều nhất trí rằng sự thay đổi từ phía nhà nước sẽ không diễn ra nhanh chóng, và cả cộng đồng quốc tế cũng như khối XHDS ở Việt Nam đều phải cố gắng hơn nữa.

Saturday, November 11, 2017

Viết trong thời tạm chiếm

Một số (thật ra là nhiều) bạn đọc phản ánh với tôi là “Chính trị bình dân” gì mà dày quá, tới 502 trang.

Xin ghi nhận ý kiến của các bạn và xin làm rõ rằng thực ra đấy mới là tập I thôi. Tập II có thể mỏng hơn, chỉ còn khoảng 400 trang.

Sở dĩ tôi không gộp luôn hai tập làm một quyển là do sợ sách lên đến gần 1000 trang thì dày quá. Thêm nữa, cũng là do sợ bị phá giữa chừng, không kịp hoàn tất. Tất nhiên tôi chẳng đến nỗi “viết dưới giá treo cổ” như Julis Fucik (1903-1943, nhà báo, đảng viên cộng sản Tiệp Khắc). Nhưng cái cảm giác viết khi lâu lâu lại có người gõ cửa đòi vào nhà kiểm tra hành chính, rồi thăm hỏi xem “có nguyện vọng gì không”, và cứ hễ xuống dưới nhà là thấy các thanh niên lừ lừ nhìn, cũng là một “cảm giác rất yomost”. Và không chỉ có thế:

Tôi đã nói chuyện với Huỳnh Thành Phát và Trần Hoàng Phúc vào đêm trước ngày hai đứa bị an ninh bắt ở Quảng Bình rồi bị đánh tơi bời (13/4).

Tôi đã chat với Hoàng Đức Bình 45 phút trước khi Bình bị công an Nghệ An chặn xe, bắt cóc đưa về đồn và giam luôn từ đó đến nay (15/5). Hôm đó Bình nhờ tôi đọc giúp một bài mới viết về người đồng hương Hồ Chí Minh, định để tới 19/5 thì đăng.

Tôi đã ăn tối (lẩu cá) với Bạch Hồng Quyền vài ngày trước khi Quyền buộc phải rời Sài Gòn vì lệnh truy nã của an ninh (giữa tháng 5).

Tôi đã khề khà cà phê với Nguyễn Văn Hóa mấy tháng trước khi Hóa bị bắt (11/1). Khi vết rách ở bàn chân tôi nhiễm trùng (nước cống Hà Nội hoặc nước biển Hà Tĩnh, không rõ), Hóa còn vội vã lấy xe máy chở bà chị ra trạm xá sát trùng, băng bó.

Tôi, và rất nhiều bạn bè của tôi, đều đã sống những ngày tháng như thế. Không phải thời chiến, nhưng chúng tôi đều chia sẻ cảm giác mỗi lần nhìn thấy nhau đều có thể là lần cuối cùng gặp nhau trước khi một trong hai bên vào tù. Không phải thời chiến, nhưng tối tối, loa phóng thanh xã vẫn oang oang thông báo “có một số đối tượng nhà báo vừa lọt vào địa bàn, yêu cầu bà con nâng cao cảnh giác”. Không phải thời chiến, nhưng liên tục nghe tiếng gọi điện: “Em ơi, em đang ở đâu thế, em có ổn không?”…

Vì các lý do đó cho nên tôi biết mình sẽ rất khó tập trung để viết kịp 1000 trang “Chính trị bình dân”, đành chia đôi cuốn sách vậy. Và vì không chắc là mình có viết tiếp được tập II không nên tôi cũng không ghi rõ cuốn nào là tập mấy, coi như trước mắt chỉ có một quyển.

Tuy vậy, hy vọng những gì các bạn đọc được mới là… tập I thôi. Tập II sẽ xoay quanh các chủ đề “chính sách công”, “phát triển”, “quan hệ quốc tế”, “địa chính trị” và “nhân quyền”.

Chúng tôi sẽ rất vui nếu bạn đọc “Chính trị bình dân”. Dù nó không phải là một cuốn sách lịch sử về thời chúng ta đang sống, nhưng tôi rất hy vọng là nó sẽ góp phần giúp bạn hiểu rõ hơn về xã hội và nền chính trị Việt Nam đương đại.


* * *

Về thời gian thực viết sách: Tôi viết “Chính trị bình dân” từ ngày 10/11 đến 10/12/2016 thì dừng vì công việc ở Sài Gòn. Sau đó là Tết, và những cuộc tuần hành, rồi đàn áp ở khu vực Formosa…

Mãi cho đến đầu tháng 5, khi bắt đầu bị an ninh vây nhà nhân chuyến thăm Việt Nam của John Kerry, tôi mới cuống cuồng viết tiếp. Ban đầu định viết ngắn – nếu các bạn để ý, có thể thấy ba chương đầu của cuốn sách khá sơ sài so với ba chương còn lại. Về sau tôi nghĩ, đằng nào cũng viết rồi thì cố làm một lần hoàn chỉnh luôn cho rồi.

Đến ngày 26/6/2017 thì tôi kết thúc những dòng cuối cùng của “Chính trị bình dân”, chuyển bản thảo cho người biên tập là hai bạn trẻ Nguyễn Anh Tuấn (Be) và Nguyễn Vi Yên.

Saturday, November 4, 2017

“Như yêu căn nhà nhỏ có mẹ của tôi…”

Khu chung cư cao cấp Royal City ở Hà Nội những ngày cuối tháng 10/2017 có tới hai chuyện buồn liên quan đến sinh mạng con người. Trong đó, mới nhất là vụ một phụ nữ đơn thân được cho là đã mời một thanh niên đến nhà chơi và bị y sát hại để cướp của. Một số tờ báo lập tức giật tít “đùng đùng”: “Phi công trẻ giết người tình tại chung cư cao cấp”, “Vụ án mạng ở Royal City: kết cục đau lòng khi người phụ nữ khát tình”, “Án mạng ở chung cư: rủi ro của các quý bà tìm giai trẻ”, v.v.

Tôi không muốn nói thêm về vấn đề đạo đức báo chí trong trường hợp này, vì nhiều facebooker đã nói rồi.

Tôi chỉ chạnh lòng nhớ đến hình ảnh ba đứa chúng tôi – Trịnh Hữu Long, Nguyễn Anh Tuấn, và tôi – lần đầu tiên đi nước ngoài cùng nhau vào đầu năm 2013. Chúng tôi hoa mắt giữa siêu thị choáng lộn, nườm nượp người qua lại. Chúng tôi lạc chí chết trong ga tàu điện ngầm. Chúng tôi loay hoay toát mồ hôi mới tìm được lối qua đường trên đại lộ 8 làn xe. Tuy nhiên, có lần tự hỏi xem thực sự thì mình muốn đấu tranh để đạt được cái gì nhất ở Việt Nam, ba đứa đều thống nhất: Chỉ cần người Việt yêu thương nhau, tin tưởng nhau, đối xử với nhau thân ái ở mức như dân Philippines hay Thái Lan thôi, là mừng lắm rồi, hạnh phúc lắm rồi. (Mà muốn đạt điều đó, thì chúng ta đều hiểu là phải xử lý được vấn đề thể chế chính trị, “giải quyết” được cái thứ văn hóa chính trị coi dân hoặc là địch để tiêu diệt hoặc là cừu để vặt lông – vì thế cho nên ta mới phải đấu tranh).

Chúng tôi nghĩ thế, bởi chúng tôi thấy… thèm muốn sự thân thiện trong cách đối xử với nhau, của người dân ở những nước chúng tôi đã đi qua. Ở những nơi đó, họ luôn tận tình chỉ đường cho chúng tôi, với một thái độ tận tình nhất, mỗi khi chúng tôi bị lạc. Họ sẵn sàng nhường chỗ cho chúng tôi, thậm chí ngay cả khi đang cùng xếp hàng, vì “không sao, tôi không vội, tôi chờ được, bạn cứ làm trước đi”.

Ở đó, chúng tôi không phải lo giữ chặt túi xách, mắt lừ lừ cảnh giác khi có ai bất thình lình lại gần. Chúng tôi cũng không lo vào bệnh viện thì bị chỉ sang một khu riêng làm thủ tục thật đủng đỉnh, bởi vì không có tiền trong túi. Chết mặc kệ.

Điều đáng nói là những người Việt ở nước ngoài cũng tốt bụng và đầy sự nhiệt tình giúp đỡ như vậy, nhất là ở xứ Âu-Mỹ. Chúng tôi không lo sưng phổi, chết rét, khi phải đi bộ dưới trời mưa tuyết ở New York hay Toronto, bởi vì kiểu gì cũng có bà con cô bác mang quần áo ấm đến chất đầy vali chúng tôi. Và đặc biệt, chúng tôi có thể đến nhà bất kỳ người nào để tá túc trong nhiều ngày, ăn uống no đủ, khỏi phải thuê khách sạn.

Tôi đã ở nhà rất nhiều người Việt bên Mỹ, Canada, châu Âu. Có lần, tôi còn nghỉ ở nhà một người Mỹ da trắng, nghĩa là hoàn toàn không có gì chung với tôi, kể cả gốc gác. Buổi sáng sớm ngủ dậy, trong lúc cô lúi húi pha cà phê và chuẩn bị đồ ăn, tôi tựa cửa sổ, nhìn xuống con phố với những mái nhà đầy tuyết ở phía dưới, và bần thần nghĩ: “Cách đây mới có nửa năm, bạn mình ở Hà Nội đã bị giết sau khi cho người lạ đến nhà ngủ đêm…”.

Bạn tôi bị kẻ lạ đập chết, cướp của. Sau cái chết của anh, bạn bè ai cũng thương xót và trách anh: “Không hiểu nó nghĩ thế nào lại tha người lạ về nhà cho ngủ”. Câu chuyện cũng gần giống như vụ án mạng vừa rồi ở Royal City, nhưng bạn tôi may mắn hơn chút xíu, không bị báo chí bêu lên tít là “khát tình” này nọ.

Trong khi đó, lẽ ra, nếu ở một xã hội… bình thường, thì việc phụ nữ đơn thân mời đàn ông đến tư gia là bình thường, còn việc giúp đỡ người khác bằng cách cho họ đến nhà ở nhờ là điều tốt, điều thiện nên làm, nhất là khi người ta gặp khó khăn, lỡ độ đường, v.v. Không có bất kỳ cái gì là đáng trách ở đây cả.

Vấn đề cốt lõi, căn bản, là sống ở Việt Nam, người ta không thể tin tưởng vào tính thiện của con người, không thể tin nhau, không thể lường trước rủi ro của việc đặt niềm tin sai chỗ được. Cái lẽ ra là đáng tin nhất, công bằng nhất trong xã hội – pháp luật – còn chẳng tin nổi, chẳng dự đoán nổi, nói gì tới đạo đức.


* * *

Bé Nhi, con gái nhà hoạt động Bạch Hồng Quyền, 
đi chơi công viên. 
Ảnh: Thịnh Nguyễn.
Nhưng chính vì thế nên chúng ta, chúng tôi mới phải đấu tranh.

Cá nhân tôi luôn tin rằng, văn hóa, tâm lý dân tộc là cái có thể thay đổi. Nó sẽ thay đổi khi văn hóa chính trị thay đổi. Và văn hóa chính trị thay đổi khi thể chế chính trị thay đổi.

Năm 1967, nhà thơ Trần Vàng Sao viết “Bài thơ của một người yêu nước mình”, trong đó đoạn kết vang lên đầy nhức nhối:


“… Đất nước này còn chua xót 
Nên trông ngày thống nhất 
Cho bên kia không gọi bên này là người miền Nam 
Cho bên này không gọi bên kia là người miền Bắc 
Lòng vui hôm nay không thấy chật 
Tôi yêu đất nước này chân thật 
Như yêu căn nhà nhỏ có mẹ của tôi…”.

50 năm đã qua. Bây giờ, bên này vẫn có những người gọi bên kia là “Bắc Kỳ”, và nói rộng ra trên toàn xã hội, người ta vẫn phải cảnh giác với nhau. Không thể tin nhau. Không thể ra đường mà không bảo quản chặt túi xách. Không thể đi bệnh viện mà không có tiền. Không thể cho người ngoài đến nhà ngủ, “gớm, họ hàng ruột thịt còn chả tin được nhau nữa là”.

Nhưng tôi vẫn tin tất cả những điều đó sẽ thay đổi.

Và, bạn có tin không, từ ngày trở về Việt Nam (đầu năm 2015), tôi đã ở một số lượng nhà nhiều hơn tổng số tất cả các nhà tôi từng trú ngụ từ khi sinh ra, và đều là ở nhờ. 


Wednesday, October 4, 2017

Nếu có yêu tôi...

… Thì xin hãy đọc cuốn sách này, “Chính trị bình dân”.

Ngay từ khi mới tham gia phong trào dân chủ, tôi đã có mong mỏi là phải làm sao để xóa bỏ được sự thiếu hụt kiến thức của mình, phải làm sao hiểu được chính trị học căn bản. Sau khi may mắn nắm được một số kiến thức sơ đẳng, tôi lại cảm thấy bị thôi thúc phải chia sẻ chúng với mọi người, nhất là những người trẻ tham gia hoạt động xã hội, đấu tranh vì dân chủ-nhân quyền cho Việt Nam. Họ mới chính là tài sản quý nhất của đất nước; tương lai Việt Nam nằm trong tay họ.

Với tất cả những niềm mong mỏi, tôi viết cuốn sách “Chính trị bình dân”, 502 trang này. Đây không phải là một công trình nghiên cứu mang tính chất hàn lâm, học thuật, cũng không phải một tác phẩm nghệ thuật với những sáng tạo và thử nghiệm. Tôi cố gắng để nó là một cuốn sách nhập môn, đem lại cho bạn đọc những kiến thức cực kỳ căn bản về chính trị (tất nhiên là cũng xen kẽ một vài kiến thức sâu hơn mức căn bản). Quan trọng hơn, tôi cố gắng để làm cho nó dễ hiểu và thú vị nhất, để góp phần đánh tan cái định kiến tai hại “chính trị là xấu xa, thủ đoạn” ở bạn đọc Việt Nam.

Nếu có gì phải nói thêm về hoàn cảnh ra đời cuốn sách thì, tôi đã viết nó trong những ngày bị canh chặt ở Hà Nội, đến mức không thể đi đâu, làm gì được, và luôn cảm thấy khó thở - nghĩa đen. Có những ngày trước cửa nhà tôi luôn đầy những thanh niên bịt mặt đứng, ngồi vạ vật, ánh mắt nhìn tôi không chút thân thiện. Ở một nơi khác, sếp của họ, ngồi phòng lạnh, đang chỉ đạo họ theo dõi “đối tượng” chặt chẽ, nghiên cứu thói quen, lịch làm việc hàng ngày, đường đi lối lại vào nhà và cách bài trí đồ đạc trong nhà…

Đã có những ngày mà, nếu không có cây đàn guitar luôn đặt ở bên, có lẽ tôi đã phát điên, ít nhất cũng stress nặng.

Tuy nhiên, với tôi, tất cả những cái đó không quan trọng; điều quan trọng là càng có nhiều người đọc cuốn sách càng tốt.

Vì vậy, NẾU CÓ YÊU TÔI, XIN BẠN HÃY ĐỌC CUỐN SÁCH NÀY.

Các bạn có thể mua sách qua Amazon (mức giá là do Amazon đặt, tôi biết là khá cao), hoặc liên hệ trực tiếp với tác giả.

Nếu bạn là sinh viên, tôi sẽ rất vui được tặng sách cho bạn.

Nếu có anh công an, an ninh nào hỏi bạn về cuốn sách, hãy nói với họ rằng đó là sách do tôi viết, và tôi sẵn sàng trao đổi với họ trên tư cách tác giả với độc giả. Tác giả không sợ thì các bạn chẳng có gì phải ngại cả.

Cảm ơn các bạn nhiều.


"Chính trị bình dân" 
Sách nhập môn về chính trị học
502 trang, khổ 23x15cm
NXB Giấy Vụn & Green Trees
Công bố ngày 22/9/2017

Mục lục:

Lời nói đầu của tác giả
Lời cảm ơn của tác giả
Hướng dẫn sử dụng sách
Phần I: Chính trị là gì?
·         Chương I: Định nghĩa chính trị
·         Chương II: Hoạt động chính trị
·         Chương III: Về môn học “Khoa học chính trị”
Phần II: Chính quyền và nhà nước
·         Chương I: Định nghĩa chính quyền
·         Chương II: Tính chính danh
·         Chương III: Nhà nước
Phần III: Dân chủ
·         Chương I: Định nghĩa dân chủ
·         Chương II: Dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện
·         Chương III: Về tính đại diện
·         Chương IV: Lợi ích và mặt trái của dân chủ
Phần IV: Các chủ nghĩa
·         Chương I: Thế nào là một chủ nghĩa?
·         Chương II: Chủ nghĩa tự do
·         Chương III: Chủ nghĩa bảo tồn (bảo thủ)
o   Chủ nghĩa thực dụng
·         Chương IV: Chủ nghĩa xã hội và dân chủ xã hội
o   Chủ nghĩa xét lại
o   Dân chủ xã hội
·         Chương V: Một số chủ nghĩa khác
o   Chủ nghĩa phát xít
o   Chủ nghĩa vô chính phủ
o   Chủ nghĩa môi trường
o   Tôn giáo thuần túy
o   Chủ nghĩa cộng đồng
o   Chủ nghĩa nữ quyền
o   Chủ nghĩa dân tộc và lòng yêu nước
·         Ý thức hệ có cần thiết không?
Phần V: Tương tác chính trị
·         Chương I: Thay đổi xã hội:
o   Cách mạng và chuyển hóa
·         Chương II: Làm truyền thông: công luận, truyền thông chính trị, và tuyên truyền
·         Chương III: Đảng và hệ thống đảng
·         Chương IV: Bầu cử
·         Chương V: Tổ chức và nhóm lợi ích
o   Tổ chức phi chính phủ
·         Chương VI: Xã hội dân sự
·         Chương VII: Phong trào xã hội
Phần VI: Bộ máy nhà nước
·         Chương I: Hiến pháp và pháp luật
·         Chương II: Lập pháp
o   Chức năng của quốc hội
o   Lưỡng viện và một viện
o   Tiến trình lập pháp
·         Chương III: Hành pháp
o   Nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ
·         Chương IV: Tư pháp
·         Chương V: Chế độ tổng thống và chế độ đại nghị
·         Chương VI: Bộ máy hành chính
·         Chương VII: Hệ thống chính trị CHXHCN Việt Nam
·         Chương VIII: Quân đội và công an
Phụ lục
Tài liệu tham khảo
Từ điển thuật ngữ
Đề mục tra cứu
Executive summary
Về tác giả - About the author


Mua sách giấy, bản in đẹp... và thơm, tại:


Mua sách điện tử (e-book) tại:


Sunday, September 10, 2017

Thất bại "vẻ vang" của an ninh nhà sản

Được biết, cả luật sư Nguyễn Văn Đài và blogger Ba Sàm (Nguyễn Hữu Vinh) đều đã từ chối việc tị nạn chính trị ở phương Tây để tiếp tục ngồi lại nhà tù nhỏ, mặc cho an ninh ra sức dụ dỗ.

Các anh đã ở lại để góp phần vào cuộc chiến đấu vì tự do cho cả nhà tù lớn, theo cách của các anh – cách tuyệt vời của những người tù chính trị.

Trước các anh, một người tù đang thụ án 16 năm là anh Trần Huỳnh Duy Thức cũng đã nhiều lần từ chối lời dụ dỗ đi tị nạn của an ninh để ở lại Việt Nam.

Vậy là ý đồ của an ninh thất bại. Dù giỏi nhì thế giới (chắc phải sau quan thầy Bắc Kinh chứ làm sao mà giỏi nhất được), dù đã rất kiên cường đàn áp, quyết tâm “làm cỏ” Hội Anh em Dân chủ và vô hiệu hóa hoàn toàn trang web Ba Sàm, nhưng an ninh ta vẫn không thu được thắng lợi tuyệt đối khi đương đầu với những người tù như Nguyễn Văn Đài, Nguyễn Hữu Vinh… Mà đối với bản chất hiếu chiến, hiếu thắng của các đồng chí an ninh, thì không thu được thắng lợi tuyệt đối trước “bọn dân chủ” tức là kém vẻ vang rồi, coi như là thất bại rồi.

Mục tiêu bỏ tù người bất đồng chính kiến, suy cho cùng, cũng chỉ để khủng bố nhân dân, để ai nấy đều bụng bảo dạ và bảo nhau: “Thôi, chúng nó mạnh lắm, mình chẳng làm được gì đâu, chống đối rồi lại đi tù mọt gông”. Và cũng để dằn mặt giới đấu tranh nữa.

Tuy nhiên, mục tiêu đó đã đổ vỡ, khi mà “bọn trong tù” thì cứng đầu, “bọn còn ở ngoài” thì nhơn nhơn, xem như trò trẻ con, như trải nghiệm cho vui.

Kết luận là phong trào đấu tranh có thể có lúc mạnh lúc yếu, lúc thăng lúc trầm, nhưng điều chắc chắn là tà quyền, tà trị rồi sẽ thất bại, thậm chí thảm bại. Đó chỉ là vấn đề thời gian mà thôi.

* * *

Định nghĩa được dùng lâu nay trên thế giới về tù nhân lương tâm là, đó là "những người bị (nhà nước) cầm tù chỉ vì đã thực thi một cách ôn hòa quyền tự do biểu đạt của họ, và là người không sử dụng bạo lực hay cổ súy bạo lực, hận thù" (định nghĩa của tổ chức Ân xá Quốc tế).

Với riêng tôi, tù nhân lương tâm là những người đã chấp nhận hy sinh tự do của mình để thức tỉnh lương tâm của cộng đồng, kể cả khi họ biết rằng số người được thức tỉnh có thể sẽ rất ít và cái mà họ nhận được sẽ là vô cùng nhỏ so với sự hy sinh của họ. Họ mới chính là những anh hùng.

Xin nói thêm: Ngày 15/9 tới đây là sinh nhật blogger Ba Sàm (15/9/1956). Còn hôm qua, 9/9, là tròn 10 năm ngày ra đời trang web Thông Tấn Xã Vỉa Hè của anh Ba Sàm.

Nghị sĩ Đức Martin Palzelt trong buổi ra mắt sách "Anh Ba Sàm"
(Hà Nội, 22/3/2015). Ảnh: Hoàng Thành.

Lo thay cho số phận môn học "Quyền con người" ở Việt Nam

Một trong những thành tựu giáo dục vĩ đại của đảng Cộng sản Việt Nam là biến triết học – môn học của những người yêu thích sự thông thái – thành một thứ lẩm cẩm, kinh dị trong các trường đại học. Nói đến triết học ở Việt Nam là nói đến những giờ buổn ngủ cứng mắt, những đêm học gạo tới 3-4h sáng trước kỳ thi để rồi sáng ra nhiều sinh viên mồm vẫn còn lảm nhảm. Nói đến triết học ở Việt Nam là nói đến Mác-Lê, tức giáo mác kết hợp lưỡi lê, thành một loại vũ khí đâm sinh viên “chết” như ngả rạ, tới mức sinh viên nào yêu thích mác-lê thì một là thần kinh, hai là cơ hội.

Hồi mới bước chân vào đại học, tới giờ triết, tôi cũng tò mò lắm. 2-3 buổi đầu nói về lịch sử triết học Đông-Tây, ừ thì thôi cũng được. Từ buổi thứ 4-5 trở đi thì tôi vừa buồn ngủ vừa ngạc nhiên, vì không hiểu sao cái thứ lảm nhảm như thế mà lại là “ngành khoa học bao trùm”, “vua của các môn khoa học” được – không lẽ thế giới người ta tâm thần hết cả?

Lúc đó, tôi đâu biết rằng cái chúng tôi bị ép phải nhồi vào đầu để thi cho xong kia không phải là triết học, mà là chủ nghĩa Mác-Lê qua lăng kính của tuyên giáo cộng sản (chứ nó cũng không phải là chủ nghĩa Marx thật). Mác-Lê là nội dung chủ đạo của cái gọi là “chương trình triết học” ở các trường đại học Việt Nam. Mà đấy là tôi còn may mắn được học thầy Thái ở FTU đấy; tôi nghĩ là thầy cũng đã cố hết sức để giảm độ chán của môn học xuống, và bản thân thầy là một giáo viên giỏi.

Dạy triết như ở Việt Nam cũng có nghĩa là giết luôn môn triết. Dạy và học như thế mà sinh viên không ghét, không sợ môn triết mới là lạ. Và, dạy và học như thế thì làm gì mà chẳng đẻ ra một số thành phần dốt, ngụy biện, sau này ra đời đi làm dư luận viên.

Ấy gọi là “ấu học mác-lê, lão vi dư luận viên” (nhỏ học mác-lê, lớn lên làm dư luận viên).

Văn, toán, nhạc, họa, sử, địa, triết, giáo dục công dân… tuyên giáo đảng đã phá hoại căn bản một số môn và giết hẳn một số khác.

Thế cho nên nghe tin Thủ tướng phê duyệt đề án đưa quyền con người vào trường học, ý nghĩ đầu tiên của tôi là: “Thôi chết rồi…”.

Tôi chẳng phấn khởi, càng không thấy đây là “dấu hiệu gì chăng” như nhiều bạn đang tự hỏi. Nếu có gì thì đó là dấu hiệu cho thấy lại có cả một bộ sậu nào đấy đã, đang và sắp được ăn bẫm, ăn đủ nhờ đề án “đưa nội dung quyền con người vào trường học” này. Có đề án là lại có bao nhiêu hội thảo, hội nghị, lớp tập huấn, cho các nữ giáo sư-tiến sĩ-thạc sĩ lại ríu ra ríu rít, các nam giáo sư-tiến sĩ-thạc sĩ lại xúng xính complet giày tây… Mà thời gian thí điểm lại kéo dài suốt 2017-2020 nữa chứ.

Và học sinh-sinh viên thì thêm một môn nữa phải kiểm tra, phải thi.

Và thêm một môn học nữa bị sát hại.


PS. À mà xin nhấn mạnh, tôi nói "giết môn học" là nói trong bối cảnh dạy và học ở Việt Nam, với hệ thống giáo dục XHCN này thôi nhé, chứ toán học, văn học, âm nhạc, hội họa, lịch sử, địa lý, triết học, giáo dục công dân, hay quyền con người, đều rất thú vị, hấp dẫn. Không tin, cứ để mấy “phản động viên” chúng tôi đi dạy cho.

Bức hình trên mô tả "cuốn sách do Con Đường Việt Nam phát hành, được sở hữu bởi một cậu bé học phổ thông ở Bà Rịa - Vũng Tàu, bị xé bởi công an tỉnh này, sau màn đấm đá chỉ vì cậu ta dám đọc và khoe nó" (theo facebooker Hoàng Dũng, Con Đường Việt Nam). Trước khi quyền con người trở thành đề án để "một bộ phận đảng viên, công chức" kiếm ăn, thì nó phải là cái cớ để dân đen ăn đòn của công an cái đã. 

Tuesday, August 29, 2017

Bạc như Đảng

Nghe tờ DW của Đức đưa tin Hồ Ngọc Thắng bị đình chỉ công tác và bị điều tra, nhiều bạn bè trên facebook của tôi thấy phấn khởi. Nhiều người khác không nói ra nhưng trong đầu chắc đều nghĩ đến hai từ: Đáng kiếp!

Không biết các dư luận viên có lời nào ủng hộ ông Thắng không, nhưng giả sử có thì chắc cũng chỉ là cào bàn phím chửi “bọn Đức” là chính. Sau vụ Trịnh Xuân Thanh này, nước Đức có nguy cơ bị tuyên giáo và an ninh Việt Nam chính thức liệt vào danh sách “thế lực thù địch”. Còn tờ Nhân Dân – cái tờ báo cách đây vài năm đã trao giải và tôn vinh ông Thắng vì bài viết đả kích dân chủ phương Tây của ông – cho đến giờ hoàn toàn im lặng, bỏ mặc cộng tác viên ruột của mình lao đao nơi xứ người.

Có một bạn facebook của tôi hỏi, liệu có khả năng Hồ Ngọc Thắng trở về nước sẽ được bố trí một chức vụ thật to hay không? Kiểu thuyên chuyển công tác lên vị trí cao hơn, bổng lộc hơn này được gọi nôm na là “đá lên”, đảng cũng có truyền thống áp dụng với các cán bộ quan chức của mình.

Tuy nhiên, trong vụ Hồ Ngọc Thắng, khả năng đó chắc là rất thấp.

Vì đảng Cộng sản vốn dĩ rất bạc.

Văn hóa thấp, tầm nhìn ngắn

Sau chiến tranh, các loại quỹ “Đền ơn đáp nghĩa”, “Uống nước nhớ nguồn”, “Tri ân Bà mẹ Việt Nam Anh hùng”… mọc lên như nấm, nên nhiều người có thể tưởng nhầm rằng đảng Cộng sản ân nghĩa lắm.

Thật ra thì không phải thế, đảng chỉ “biết ơn” bằng ngân sách nhà nước và tiền đảng vặn cổ dân mà thôi, chứ bạc bẽo, vô ơn bạc nghĩa vốn là đặc thù của trào lưu cộng sản văn hóa thấp, tầm nhìn ngắn.

Vì văn hóa thấp, tầm nhìn ngắn, nên sau chiến tranh, đảng lo trả thù người của chế độ cũ, tiêu diệt mọi mầm mống nổi loạn, hơn là tri ân này nọ. Thế là lại đẻ ra cả một lớp người với tâm lý kể công, suốt ngày kể lể chuyện mình có công với cách mạng, mình hy sinh mất mát là thế mà bây giờ phải sống cơ cực, vất vả quá như này…

Nhưng thôi, tâm lý kể công đó là một vấn đề khác, ta không bàn ở đây. Mà hãy thử nhìn vào cái sự bạc bẽo của đảng Cộng sản.

Vụ xử tử bà Nguyễn Thị Năm (năm 1953) có lẽ là ví dụ bi thảm và rõ rệt nhất.

Vụ “mượn” nhà của một loạt tư sản, tiểu tư sản Hà Nội (sau năm 1954) rồi điềm nhiên chiếm luôn không trả – ví dụ như ngôi nhà ở số 34 phố Hoàng Diệu của vợ chồng triệu phú Trịnh Văn Bô – là ví dụ chỉ kém bi thảm hơn một chút. Nửa thế kỷ sau, bà Hoàng Thị Minh Hồ, vợ ông Bô, cực chẳng đã phải để con trai cõng mẹ đang đêm đột nhập vào chính nhà mình, dùng cách “nhảy dù” để giành lại ngôi biệt thự mà đảng đã ký giấy xin mượn của bà trong thời gian hai năm, 1954-1956.

Trước kháng chiến, doanh nhân Trịnh Văn Bô cũng là một nhà hằng tâm hằng sản, có công lớn với "cách mạng": Tính đến ngày 19/8/1945, vợ chồng ông Bô đã ủng hộ Việt Minh tới 8 vạn 5 nghìn đồng Đông Dương (tương đương 212,5 cây vàng – theo thời giá khi ấy).

Đây là những lời dư luận viên dành tặng cụ Lê Đình Kình - đảng viên cộng sản, cựu Bí thư chi bộ, 
nay đã trở thành dân oan Đồng Tâm.


Bạn bè quốc tế thì cũng mặc xác!

Sau chiến tranh, một loạt các nhân vật cánh tả của thế giới (ở Mỹ, Đức, Thụy Điển…) – những người đã từng lên tiếng ủng hộ nhiệt thành “cuộc kháng chiến chống Mỹ của nhân dân Việt Nam dưới sự lãnh đạo sáng suốt tài tình của đảng” – bị chính quyền Hà Nội cho vào quên lãng, ngay cả những người có gặp rắc rối với xã hội của họ. Diễn viên điện ảnh Mỹ Jane Fonda lúc cao hứng còn sang thăm Hà Nội, chụp ảnh với bộ đội (năm 1972), nghe đâu còn bảo: “Tôi có đứa con trai, tôi sẽ đặt tên nó là Trỗi” . Chẳng biết bà nói thế thật hay là báo chí nhà sản tuyên truyền bịa ra như vậy. Trở về Mỹ, bà bị nhiều người chỉ trích, khinh ghét, tẩy chay… Đảng Cộng sản, tuyên giáo đảng im bặt, chẳng một lời “thăm hỏi, động viên”.

Jane Fonda vẫn còn may mắn. Số phận những người Pháp đã từng ủng hộ Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp mới thật bi thảm; họ trở về nước và đối diện tòa án binh, đi tù hoặc gặp nhiều khó khăn khác trong cuộc sống. Đảng ta mặc kệ, dĩ nhiên. Nhà văn Vũ Thư Hiên từng viết trong “Đêm giữa ban ngày” rằng ông rất ngạc nhiên thấy Chính phủ Việt Nam không bao giờ để mắt đến những người đã từng là “bạn bè quốc tế”, đứng về phía Việt Nam trong chiến tranh.

“Tấm gương” Trần Văn Trường

Năm 1999, Trần Văn Trường, một doanh nhân ở phố Bolsa (Westminster, bang California), treo cờ đỏ sao vàng và ảnh ông Hồ Chí Minh trong cửa hiệu của mình. Biểu tình hàng ngàn người ở khu Bolsa phản đối Trần Văn Trường. Bên này đại dương, báo đài Việt Nam, đặc biệt là VTV, rầm rộ đưa tin ủng hộ ông Trường và lên án cộng đồng Việt Nam tị nạn ở Mỹ. Nhưng chỉ phản ánh đại khái là có một doanh nhân bên Mỹ vì treo cờ đỏ và ảnh Bác mà bị “người Việt lưu vong” đánh phá, đe dọa thôi, chứ tất nhiên không đả động gì tới cuộc biểu tình và cũng không nói về kết quả của vụ việc đó.

Báo chí Việt Nam càng không nói đến những chuyện sau này xảy ra với Trần Văn Trường. Ông ta về nước kinh doanh, hình như là mở đầm tôm, nuôi cá gì đó, rồi cũng bị Nhà nước Việt Nam, bị chính quyền địa phương… cưỡng chế, cướp sạch. Kinh doanh thua lỗ, kiện không được, trắng tay ông ta lủi thủi trở về Mỹ và tiếp tục sống trong chính cái cộng đồng mà ông ta từng ngang nhiên khiêu khích, chọc tức kia.

Vấn đề là chẳng thấy đại diện nào của “Đảng và Nhà nước” thăm hỏi, động viên, trao quà giúp đỡ ông Trường cả. Một lời nhắc cũng không.


* * *

Đó, đảng Cộng sản – lực lượng nắm quyền lãnh đạo tuyệt đối và toàn diện ở Việt Nam – là một tập hợp những con người hành xử như thế đấy.

Những kẻ ủng hộ nó – cho dù chỉ vì tiền như an ninh hay dư luận viên hiện nay – cũng nên nhìn vào thứ đạo đức cách mạng này mà coi lại, xem có nên tìm đường rút cho mình không.

Tuesday, August 22, 2017

Chống nạn thu phí ở BOT Cai Lậy – mẫu mực về phản kháng dân sự phi bạo lực

Hàng triệu độc giả của báo chí và cộng đồng mạng đang theo dõi vụ “tài xế dùng tiền lẻ khi qua trạm thu phí Cai Lậy”, với cả sự hồi hộp lẫn thích thú. Vụ Cai Lậy sau này chắc sẽ còn được kể lại nhiều lần như một chuyện vui. Nhưng còn hơn thế nữa: Những người lái xe dùng tiền lẻ đóng phí đã mang đến cho chúng ta một ví dụ tuyệt vời về phản kháng dân sự phi bạo lực, “hay lắm, đẹp lắm, có thể viết thành sách”.

Bản chất của vụ dựng chốt thu phí ở BOT Cai Lậy là Công ty TNHH Đầu tư Quốc lộ 1 Tiền Giang (Giám đốc: Nguyễn Phú Hiệp) lập một trạm thu phí trên Quốc lộ 1. Trước đây, họ đã đầu tư theo hình thức BOT (xây dựng – vận hành – chuyển giao) tuyến đường tránh 12 km thuộc thị xã Cai Lậy. Tuy nhiên, thay vì đặt trạm thu phí ở đường tránh thì công ty lại “xếp nhầm” nó vào Quốc lộ 1, khiến cho ngay cả những người không sử dụng đường tránh mà đi qua Quốc lộ 1 cũng phải nộp tiền. Và vì Quốc lộ 1 là đường giao thông huyết mạch với hàng chục nghìn lượt xe qua lại mỗi ngày, việc chặn đường thu phí như vậy bảo đảm nhà đầu tư không để lọt “con mồi”, ngược lại, thu được số tiền vô cùng lớn: Mỗi xe đi qua, tối thiểu cũng phải nộp 35.000 đồng/lượt (xe bốn chỗ), tối đa lên tới 180.000 đồng/lượt (xe container).

Ảnh: Người Lao Động
Hai điều khiến các lái xe phẫn nộ là trạm bị đặt sai chỗ và mức phí quá cao. Thứ nhất là trạm nằm trên quốc lộ nên kể cả người không sử dụng đường tránh cũng phải đóng tiền. Thứ hai là mức phí bất hợp lý. Anh Vũ Huy Hoàng, một tài xế 45 tuổi ở TP. Hồ Chí Minh, cho biết: “Một tuyến đường tránh chỉ dài 12 km mà áp phí gần bằng đường cao tốc Trung Lương 50 km. Tôi lái xe bốn chỗ vào đường cao tốc Trung Lương, mất 40.000 đồng, mà qua Cai Lậy mất 35.000 đồng”.

“Bên công ty đầu tư lý giải là ngoài làm đường tránh, họ còn “tăng cường mặt đường” 26 km trên Quốc lộ 1 nữa. Thật ra họ chỉ phủ nhựa một số chỗ, dặm vá lại một số ổ gà và sơn phết lại vài cây cầu. Trong khi đó, đúng ra, Quốc lộ 1 phải được tu sửa bằng tiền ngân sách nhà nước, trong đó có khoản phí cầu đường mà các xe hàng năm đều đóng. Trong giá xăng cũng đã tính cả phí cầu đường rồi” – anh Hoàng nói rõ.

Lâu nay, tình trạng lập trạm bừa bãi (đường một nơi, trạm một nẻo) để thu phí BOT và nạn phí chồng phí đã xảy ra ở nhiều nơi trên khắp đất nước. Nhưng chỉ đến khi các lái xe nhìn ra được những điều bất hợp lý đó, phản kháng dân sự mới bắt đầu.

Tháng 4/2017, hàng trăm tài xế điều khiển xe di chuyển với tốc độ rùa bò qua trạm thu phí cầu Bến Thủy 1 (Nghệ An), gây ách tắc giao thông. Còn “chiến dịch tiền lẻ” ở Cai Lậy mở màn vào khoảng ngày 1/8/2017.

Bài học đầu tiên: phải hiểu biết

Trả lời câu hỏi, “vì sao các trạm BOT khác không có vấn đề gì mà Cai Lậy mới lập được hơn một tuần đã có chuyện”, anh Vũ Huy Hoàng nhận định: “Quan trọng là bây giờ tài xế bắt đầu nhìn nhận được những bất công, bất hợp lý trong chính sách rồi. Người ta có nhận thức hơn rồi. Vụ Cai Lậy này, tôi nghĩ là có “học tập kinh nghiệm” từ vụ cầu Bến Thủy”.

Kinh nghiệm đó đã từng được chia sẻ mạnh trên mạng xã hội, trong những nhóm Facebook của các tài xế.

Ba ngày đầu tiên (1-3/8), theo phản ánh của nhà đầu tư, có bảy xe “dùng tiền lẻ mệnh giá 200, 500, 1.000 đồng vo tròn để trong chai nhựa, túi nhựa hoặc đưa từng tờ tiền lẻ rồi buộc nhân viên kiểm đếm lại nhiều lần” (Thanh Niên, 5/8/2017).

Nhà báo Trương Hữu Danh đã chuẩn bị sẵn 13kg tiền lẻ 
để hỗ trợ các lái xe.

Trạm thu phí phản ứng ngay: Hễ xe nào đi qua mà có hiện tượng trả tiền lẻ thì nhân viên thu phí nhấn nút, còi hụ ầm ĩ lên và lập tức có người của trạm vác máy ra quay phim, chụp hình xe đó, ghi biển số lại. Ngày 7/8, trả lời phỏng vấn báo Infonet, luật sư Nguyễn Doãn Hùng – Công ty Luật IPIC – nhận định rằng hành vi bỏ tiền lẻ vào chai nhựa, gây ùn tắc giao thông, là có dấu hiệu của tội gây rối trật tự công cộng và có thể bị phạt tù 2-7 năm.

“Thật ra lúc ấy anh em cũng hoang mang” – anh Hoàng kể. “Nhưng rồi có người có ý kiến là việc gì pháp luật không cấm thì ta có quyền làm, mà chưa có văn bản nào cấm sử dụng tiền lẻ cả, đừng nghe hù dọa. Thế là anh em vững dạ làm tới thôi”.

“Hôm đầu tiên còn ít xe dùng tiền lẻ thì trạm đối phó bằng cách cho các xe trả tiền lẻ đi vào len (lane – làn đường) dự phòng, đứng ở đó chờ nhân viên trạm ra đếm tiền. Qua ngày thứ hai, thứ ba, nhiều người hưởng ứng hơn, rồi đông quá, không đủ len dự phòng nữa, trạm đành chịu. Thế rồi nghẽn hết cả, nhiều lúc trạm phải xả cửa, không thu tiền, cho xe qua miễn phí để giải tỏa ách tắc”.

Các tài xế cũng không nhét tiền vào chai nhựa nữa mà đưa cả bó. VnExpress ghi lại, chiều 9/8, có khoảng 10 xe trả tiền lẻ mệnh giá 200, 500 đồng khi qua trạm BOT Cai Lậy, gây ùn tắc kéo dài tới 4km.

Có thể thấy ngay bài học đầu tiên mà các “tài xế tiền lẻ” ở Cai Lậy đem đến, là phải hiểu biết: nhận ra những điều bất hợp lý, hiểu quyền của mình, hiểu mình không sai, hiểu cái nguyên tắc cao nhất của pháp luật là người dân được làm mọi thứ pháp luật không cấm.

Bài học thứ hai: Bắt đầu từ việc nhỏ

Phong trào Otpor! (có nghĩa là “phản kháng”) ở Serbia để lại một nguyên tắc đấu tranh quan trọng: Bắt đầu từ những công việc nhỏ, có vẻ ít tính chính trị, ít nhạy cảm, ít nguy hiểm nhất, sao cho ai cũng có thể làm được. Và đó nên là những việc vẫn nằm trong khuôn khổ luật pháp quốc gia.

Tuần hành đến Bộ Giao thông – Vận tải, ủy ban nhân dân địa phương để phản đối các trạm thu phí “nằm sai chỗ”, hoặc quyết liệt từ chối nộp phí, thì không phải ai cũng dám làm ngay vì rất dễ bị quy chụp là chống phá nhà nước. Nhưng giảm tốc độ, đi xe thật chậm, nộp tiền lẻ khi qua trạm thu phí, như các tài xế đi qua trạm cầu Bến Thủy, Cai Lậy đã làm, gây tắc nghẽn hay là “ùn ứ” theo cách gọi lâu nay của ngành cảnh sát giao thông, thì là việc đúng luật và không có gì nguy hiểm, theo nghĩa là chẳng có lý do gì để bị đàn áp. Tài xế nào cũng có thể tham gia.

Nói cách khác, hành động nộp tiền lẻ là một cách gây khó khăn cho những kẻ bóc lột, nhưng nó lại vẫn là việc chấp hành luật pháp. Vì thế, nó đặt kẻ bóc lột vào tình cảnh “tức tối nhưng không làm gì được”. Cùng lắm thì nhà đầu tư chỉ có thể làm đơn cầu cứu công an. Nhưng công an cũng bị đặt vào thế lưỡng nan: Trấn áp cũng dở (vì không có cớ, và dễ đổ thêm dầu vào lửa phẫn nộ của cư dân mạng), mà không trấn áp cũng dở (các lái xe cứ tiếp tục làm tới).

Bài học thứ ba: Thu hút dư luận ủng hộ

Mặc dù là hành động phản kháng (vốn dĩ bị gắn nhãn là chống đối ở Việt Nam), nhưng “chiến dịch tiền lẻ” của những người lái xe lại tạo được một hình ảnh hoàn toàn khác với những gì người dân thường hình dung. Đó là sự thông minh, hài hước, gây cười.

Trong các nhóm Facebook, cánh lái xe tán chuyện rôm rả, vui vẻ về “chiến dịch”. Họ đăng tải và phát tán những hình ảnh đẹp hoặc gây cười, những clip nhạc chế xung quanh vụ “tiền lẻ qua trạm Cai Lậy”.

Họ cũng có ý thức giữ gìn hình ảnh khi bị quay phim: Hình một anh lái xe trẻ (Phạm Việt) cười rạng rỡ đưa tập tiền 200 đồng cho nhân viên thu phí, do phóng viên Thanh Niên chụp, lan truyền trên mạng Internet và còn được chế lại như một tấm áp phích của thời “Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây”; ai nhìn thấy cũng phải phì cười và chắc chắn là sẽ không dễ quên.

Giống như hiệu ứng mà quảng cáo tạo ra ở người tiêu dùng, hình ảnh này của “chiến dịch tiền lẻ” khiến cho ai chưa quan tâm, chẳng biết gì đến vụ việc, thì sẽ quan tâm; ai biết rồi thì sẽ thấy thích thú và ủng hộ những người lái xe; mà ai chống họ thì cũng khó mà dám công khai chửi bới (trừ một số ít có tư duy như dư luận viên).


Nói về “chiến dịch tiền lẻ”, người ta không thấy ở việc phản kháng đó một hành vi cực đoan, thù hận nào cụ thể, mà chỉ nhớ đến nụ cười rạng rỡ, khuôn mặt dễ mến của anh chàng lái xe, và gương mặt kiên nhẫn của cô nhân viên thu phí cầm xấp tiền lẻ. Phạm Việt được mệnh danh là “hot boy Cai Lậy”.

Bên cạnh việc chấp hành pháp luật, trong việc tạo một hình ảnh đáng mến, các lái xe cũng nhắc nhau giữ thái độ ôn hòa, tránh mọi điều tiếng rằng họ thô tục hay bạo lực. Tất nhiên, vẫn có một vài bài báo trong đó có những câu, từ mang tính chụp mũ, như: “Không chỉ vậy, một vài tài xế còn có lời lẽ không đúng mực gây ức chế tâm lý cho nhân viên” (Thanh Niên, 5/8), “Trạm thu phí dịch vụ đường bộ Cai Lậy đã tạm ngưng thu phí sau khi một số đối tượng xuất hiện cản trở, không cho thu phí” (Tuổi Trẻ, 15/8). Song, tất cả đều bị cộng đồng mạng chỉ trích, cũng như mọi phản ứng tiêu cực của nhà đầu tư hay quan chức đều bị bêu lên mạng, đặc biệt nhờ vai trò của một số Facebooker có ảnh hưởng. Và đó là bài học thứ tư, thứ năm.

Bài học thứ tư: Có người nổi tiếng góp sức

Trong mọi chiến dịch truyền thông trên mạng xã hội về một vấn đề nào đó, không thể thiếu các Facebooker nổi tiếng. Vụ “tiền lẻ qua trạm Cai Lậy” của các lái xe cũng vậy, ngay từ đầu, nó đã được nhiều Facebooker chính trị có tiếng như Hoàng Dũng, Nguyễn Lân Thắng, Nguyễn Chí Tuyến, các nhà báo Trung Bảo, Trương Hữu Danh hưởng ứng.

Nói cách khác, chọn lựa những người có ảnh hưởng và tranh thủ sự ủng hộ của họ là việc khôn ngoan mà các phong trào phản kháng dân sự nên thực hiện.

Bài học thứ năm: Vạch trần mọi hành vi xấu

Mọi phát ngôn, hành động tiêu cực của nhà đầu tư hoặc quan chức đều bị bêu lên mạng để dư luận chỉ trích và chê cười.

Ví dụ như chuyện ông Nguyễn Phú Hiệp, Giám đốc Công ty TNHH BOT đầu tư QL1 Tiền Giang, gửi đơn cầu cứu công an tỉnh; chuyện nhà đầu tư quay phim, ghi hình các tài xế, ghi biển số xe họ, nộp cho công an; chuyện ông Trần Văn Bon – Giám đốc Sở Giao thông – gửi công văn đến UBND tỉnh Tiền Giang, quy chụp hành động trả tiền lẻ qua trạm là chống đối nhà đầu tư; chuyện ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, gọi hành vi bỏ tiền lẻ vào chai nộp phí là “văn hóa ứng xử có vấn đề”.

Trên thực tế, chính công an địa phương, nơi đặt trạm BOT, còn bị buộc tội là có hành động gây rối, tấn công người dân. Nhân chứng (dân địa phương) khẳng định ông Huỳnh Văn Tài, Trưởng công an xã Phú An, mặc thường phục, đã ném đá bươu đầu phóng viên báo Thanh Niên tác nghiệp ở trạm Cai Lậy. Đoạn clip ghi lại cảnh này cũng đã được tung lên mạng.

Từ quan chức, nhà đầu tư, đến công an, ai làm sai đều bị cộng đồng mạng phát hiện, lên án và chế nhạo. Trạm BOT Cai Lậy bị gọi là “trạm hút máu Cai Lậy”.

Điều đó đẩy tất cả bọn họ vào tình trạng phải thủ thế hoặc yếu thế, khó mà công khai ra tay mạnh hơn nữa. Nói cách khác, vạch trần, công bố rộng rãi, chỉ trích cái xấu, cái tiêu cực chính là một cách tự bảo vệ.

Bài học thứ sáu: Can đảm, đi đến cùng

Đây không phải là bài học cuối cùng. Đấu tranh thay đổi xã hội, phản kháng dân sự là những công việc khó khăn và đòi hỏi nhiều phẩm chất, kỹ năng, kiến thức, và có thể rút ra từ đó rất nhiều bài học. Song, can đảm, không sợ hãi để đi đến cùng là một phẩm chất nổi bật.

Anh Vũ Huy Hoàng cho biết: “Anh em tài xế lạc quan. Rất tin là đấu tranh sẽ đạt kết quả mong muốn. Tất nhiên có những người vẫn đóng tiền bình thường khi đi qua trạm, nhưng những ai đã tham gia “chiến dịch tiền lẻ” này rồi thì đều vững vàng lắm.”

“Anh em cũng vẫn bàn bạc với nhau, dự đoán trước các khả năng đối phó của phía nhà đầu tư để nghĩ ra cách hóa giải mới. Cái chúng tôi muốn đạt được là phải dẹp cái trạm BOT đó về đúng vị trí của nó và thu đúng giá trị mà nhà đầu tư đã bỏ ra để làm đường tránh. Cứ công ty nào làm đường tránh lại dựng trạm bừa phứa, đè cổ dân ra thu tiền, thì loạn”, anh nói.

Bài đã đăng ngày 16/8/2017 trên Luật Khoa tạp chí.

Thursday, July 13, 2017

Việt Nam đẹp vì những người như thế

Kể từ khi mạng xã hội nở rộ ở Việt Nam, có một nghề bỗng nhiên được biết đến và một số người làm nghề đó trở thành người của cộng đồng. Đó là nghề hoạt động xã hội, hoạt động vì dân chủ và nhân quyền.

Bạn đã biết một gương mặt rất nổi tiếng gần đây là Nguyễn Ngọc Như Quỳnh, tức facebooker Mẹ Nấm. Quỳnh được biết đến như là một phụ nữ trẻ, mẹ của hai con nhỏ, và thực sự đã chỉ lên tiếng mạnh mẽ chống bá quyền Trung Quốc, phản đối Formosa và những nhóm lợi ích đen tối đứng sau các dự án tàn phá môi trường ở Việt Nam, nhưng lại bị quy tội “chống nhà nước CHXHCN Việt Nam”. (Hóa ra Trung Quốc, Formosa và CHXHCN Việt Nam là một).

Nhưng có lẽ không nhiều bạn trẻ biết người đàn ông trong bức hình này. Bởi vì anh thuộc thế hệ đi trước. Anh ở trong số những người đã đi trên con đường đấu tranh vì dân chủ, nhân quyền cho Việt Nam từ rất lâu, vào thời mà phần lớn chúng ta chưa nghe nói đến từ “nhân quyền”, chưa bao giờ nghĩ tới cái gì vượt ra ngoài phạm vi bản thân và gia đình, và thấy công an thì sợ run như dẽ.

Anh tên là Đoàn Huy Chương, sinh năm 1980 trong một gia đình chẳng giàu có gì. Anh không được học hành nhiều, đi làm công nhân từ sớm. Và ngay lập tức anh chứng kiến cảnh sống của công nhân trong những công xưởng bóc lột của Việt Nam thời tư bản rừng rú, chứng kiến lực lượng được mệnh danh là “giai cấp tiên phong của cách mạng” bị đối xử tàn tệ như thế nào. Họ như không được coi là con người nữa, chỉ là cái máy có hai chân hai tay mà thôi.

“Có những xưởng mà công nhân phải làm việc quần quật từ 6h tối đến sáng hôm sau, và chỉ cần họ gục đầu ngủ gật một giây thôi mà bị phát hiện thì lập tức bị phạt 300.000 đồng. Thế mà lương của họ chỉ có 600.000 đồng/tháng thôi”.

Xúc phạm nhân phẩm người lao động cũng là chuyện thường xuyên. Cậy thế “nhà đầu tư nước ngoài”, những chủ lao động Đài Loan, Trung Quốc có thể chửi bới, bạt tai, ném giày vào mặt công nhân bản địa mà chẳng làm sao cả.

Hai lần đi tù, gần 10 năm tuổi xuân

Có lẽ ai ở hoàn cảnh đó cũng nhìn ra tình cảnh của công nhân. Nhưng chỉ có mình Chương xót xa và cảm thấy bị thúc đẩy phải đấu tranh để bảo vệ công nhân.

Trong môi trường tất cả đều im lặng thì dĩ nhiên, người duy nhất lên tiếng sẽ nổi bật lên. Và kết quả của việc ấy là Chương lĩnh án tù cho các hoạt động đấu tranh của mình. Ngày 13/11/2006, ngay khi Việt Nam chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), anh bị công an bắt và khép vào tội “lợi dụng các quyền tự do dân chủ, xâm hại lợi ích nhà nước”, theo Điều 258 Bộ luật Hình sự. Anh lĩnh án 1,5 năm.

Thật vô lý khi chính quyền lại có thể bắt bớ, bỏ tù một người đấu tranh chống chủ lao động bóc lột công nhân – chẳng hóa ra chính quyền là tay chân của doanh nghiệp đó sao? Nhưng dưới chế độ độc tài thì hàng nghìn điều vô lý vẫn xảy ra và Chương đi tù.

Ngày 13/5/2008, anh ra tù và chính thức trở thành một nhà hoạt động công đoàn, tức là người đấu tranh để bảo vệ các quyền của công nhân, người lao động.

Ngày 13/2/2010, cũng vào một ngày 13, Chương lại bị bắt. Lần này anh ra tòa cùng hai người đồng sự là Nguyễn Hoàng Quốc Hùng và Đỗ Thị Minh Hạnh. Ba người bị khép vào một tội có cái tên rất tối nghĩa là “phá rối an ninh” (Điều 89 Bộ luật Hình sự); chẳng hiểu phá rối an ninh là phá cái gì. Trước đó, họ đã giúp công nhân nhà máy da giày Mỹ Phong tổ chức đình công và kết quả là được tăng lương từ 600.000 lên hơn 1 triệu đồng mỗi người.

Trước tòa, ba con người trẻ tuổi ngẩng cao đầu đối đáp với những kẻ muốn tiêu diệt họ. Không thể hiểu vì sao tòa án của công an ra sức bênh vực chủ lao động nước ngoài, bất chấp việc công nhân nước mình bị bóc lột tàn tệ và vô lý ra sao.

Chủ doanh nghiệp Đài Loan thậm chí còn tuyên bố: “Không có công ty da giày của chúng tôi ở đây thì thanh niên địa phương chỉ có mà đi làm đĩ”.

Ba bị cáo phản bác: “Trước khi các vị có mặt ở đây 5 năm về trước, thanh niên địa phương chỉ làm đĩ thôi sao? Trong số chúng tôi, có cả người có học, người có mơ ước được vươn lên một cuộc sống tốt đẹp, người là con của bà mẹ Việt Nam anh hùng đấy”.

Bên buộc tội lập luận: Chống chủ doanh nghiệp tức là chống lại đầu tư nước ngoài vào Việt Nam, chống phát triển kinh tế.

Ba nhà hoạt động công đoàn bác bỏ: “Không! Khuyến khích đầu tư nước ngoài phải đi liền với bảo vệ người lao động Việt Nam”.

Một lần nữa, Chương lại đi tù, lần này là với bản án 7 năm. Hạnh, ở tuổi 25, cũng bị ấn mức án 7 năm. Hùng 9 năm. Phiên sơ thẩm không luật sư, không báo chí. Tòa thậm chí còn cố sống cố chết bịt miệng, không để cho họ được tự bào chữa.


Đời đẹp khi họ sống vì cộng đồng

Trong những năm Chương ngồi tù, cứ lâu lâu công an lại vào dụ anh, “thôi thì nhận tội đi, còn ra sớm, về với vợ con”. Chương luôn hỏi lại: “Nhận tội gì? Có tội gì mà nhận?”.

Anh đã ở tù cho đến khi hết án, không được giảm một ngày nào.

Ra tù, anh lại tiếp tục các hoạt động đấu tranh của một người bảo vệ nhân quyền. Vẫn cương quyết, can đảm và trong sáng như thế, chẳng có gì thay đổi. Như thể anh chưa từng đi tù tới hai lần, mất gần 10 năm tuổi xuân. Anh chẳng oán giận, chẳng trách móc ai, ngay cả một công nhân ngày xưa đã từng được anh giúp đỡ và quay ra khai báo chống lại anh vì sợ công an quá. Nói về người công nhân ấy, anh chỉ cười: “Thật ra thì mình chỉ càng thấy thương nó hơn chứ không giận. Nó đâu biết gì về quyền của nó đâu. Nghèo, không hiểu biết, tội lắm”.

Chưa bao giờ anh than vãn một lời nào, kiểu như "Tôi đấu tranh vì cộng đồng mà chẳng được quan tâm...".

Ngay cả với công an – những kẻ đã từng theo dõi, đánh đập, bắt bớ anh và vẫn luôn rình cơ hội làm thế với anh lần nữa – Chương cũng chẳng căm hận. Có người nói với anh: "Mai mốt Việt Nam dân chủ, tao sẽ đi tìm những thằng an ninh từng đánh mày để xử nó". Chương cười và chặn ngay: "Không làm vậy. Oán thù chỉ sinh ra oán thù, không giải quyết được việc gì cả".

Và, Chương không mảy may sợ hãi, thậm chí luôn sẵn sàng tinh thần cho việc bị bắt và vào tù lần thứ ba.

Nhìn nụ cười của anh, ai nghĩ người trong bức hình này vừa đi tù về và ngay cả bây giờ, vẫn đang sống trong sự theo dõi và quấy nhiễu của an ninh?

Còn tôi thì nghĩ: Việt Nam đẹp vì có những con người như thế – những người đã và đang đấu tranh để thay đổi xã hội, và sự đấu tranh của họ xuất phát từ tình thương yêu.